Baku – Stolica, która łączy kultury

Brama Icherisheher i Stare Miasto 

Stare Miasto zostało otoczone wspaniałymi bramami, które stanowiły kluczową część systemu obronnego. Najważniejszą z nich jest zbudowana zbudowana w XIV wieku Brama Icherisheher. Jej architektura łączy w sobie elementy tradycyjnej azerskiej architektury z wpływami perskimi i tureckimi. Ceglana konstrukcja, ozdobiona misternymi detalami, przyciąga wzrok każdego turysty. 

Po przekroczeniu bramy trafiamy do najstarszej części miasta. Icherisheher to dosłownie „wewnętrzne miasto” (z perskiego „icheri” – wewnętrzny i „shaher” – miasto). W 2000 roku Icherisheher zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co jest świadectwem jego wyjątkowego znaczenia historycznego i kulturowego.

Stare Miasto to prawdziwa skarbnica zabytków. Jednym z najważniejszych jest Pałac Szachów Szyrwanszachów, zbudowany w XV wieku. Jego architektura to doskonały przykład islamskiego stylu w Azerbejdżanie, zachwycający zdobieniami, mozaikami i kunsztownymi detalami. Obecnie w pałacu mieści się muzeum, które umożliwia lepsze poznanie historii tego miejsca.

Kolejnym wspaniałym zabytkiem na terenie Icherisheher jest Wieża Dziewicza (Qız Qalası). Choć jej dokładna funkcja w historii miasta jest nieznana, uważa się, że pełniła rolę wieży obronnej. Z jej nazwą wiąże się także wiele legend, w tym opowieść o dziewczynie, która miała skoczyć z wieży, by uniknąć małżeństwa z niechcianym mężczyzną.

Icherisheher to także miejsce, w którym życie toczy się wolniej, bardziej w zgodzie z tradycjami. Nadal można tu spotkać rzemieślników, którzy nadal wykonują prace ręcznie, takie jak np. produkcja jedwabnych dywanów czy wyplatanie tradycyjnych koszy. Natomiast po zachodzie słońca, w wielu kawiarniach usłyszymy tradycyjne azerbejdżańskie melodie, co nadaje temu miejscu niesamowity klimat.

Mury Starego Miasta

Pałac Shirwanshahs 

Jak przed chwilą wspomniałem, jest to to jeden z najważniejszych zabytków na Starym Mieście Icherisheher. Sam pałac wznosi się na niewielkim wzgórzu, co pozwala na podziwianie jego majestatycznego wyglądu już z daleka.

Historia Pałacu Shirwanshahs sięga XV wieku, kiedy to rządząca okolicznymi terenami dynastia Shirwanshahs postanowiła zbudować w Baku rezydencję, która miała stać się symbolom ich potęgi oraz centrum kulturalnym i religijnym. Budowa rozpoczęła się na początku XV wieku, a zakończyła dopiero w XVIII wieku, po drodze kilkakrotnie zmieniając władców. 

Pałac Shirwanshahs stanowi doskonały przykład architektury w stylu perskim z elementami islamskimi. Całość jest zabudowana z białego kamienia, który nadaje jej elegancki i dostojny wygląd. Wejście główne prowadzi przez bramę ozdobioną misternymi arabeskami i inskrypcjami w języku arabskim. 

Centralny punkt całego kompleksu stanowi Pałac Właściwy. Choć jego wnętrza są częściowo zniszczone przez ząb czasu, to wciąż prezentują się imponująco. Znajduje się tutaj również mauzoleum, w którym pochowani są władcy dynastii Shirwanshahs, jak i również mezquita (meczet), w którym modlili się władcy oraz ich dworzanie.  

Natomiast na dziedzińcu pałacu znajduje się piękna fontanna, która dodaje całości nieco romantyzmu. To świetne miejsce na chwilę odpoczynku, by podziwiać widoki na Baku. Choć pałac można zwiedzać samodzielnie, polecam skorzystać z usług przewodnika, który opowie o historii i kulturze Shirwanshahs. Przewodnicy są szeroko dostępni, a oprowadzenie w języku angielskim nie stanowi problemu.

Wieża Dziewic (Qız Qalası) 

Wieża została zbudowana prawdopodobnie w XII wieku, choć część historyków twierdzi, że jej początki mogą sięgać nawet VI wieku. Początkowo pełniła funkcje obronne – była częścią większego systemu murów i fortec, który miał chronić Baku przed najazdami. Co ciekawe, nie wiadomo dokładnie, kto zlecił jej budowę ani jakie były pierwotne jej funkcje. Istnieją teorie, które wskazują, że wieża mogła służyć jako latarnia morska, inna sugeruje, że pełniła rolę obserwatorium astronomicznego.

Sama nazwa „Wieża Dziewic” budzi wiele pytań. Skąd wzięła się ta tajemnicza nazwa? Jedna z najpopularniejszych legend mówi o nieszczęśliwej księżniczce, która miała zakochać się w młodym wojowniku. Ponieważ ich miłość była zabroniona, a dziewczyna nie mogła wyjść za niego za mąż, postanowiła rzucić się z wieży do morza. Istnieje również inna wersja tej opowieści, w której młoda kobieta, by uniknąć poślubienia niechcianego mężczyzny, decyduje się na samobójczy skok. Choć te opowieści to tylko legendy, z biegiem lat stały się one integralną częścią historii wieży i miasta.

Budowla stanowi przykład doskonałej inżynierii i architektury islamskiej. Zbudowana z solidnego kamienia, wieża ma około 28 metrów wysokości i 16 metrów średnicy w podstawie. Jej konstrukcja jest wyjątkowa, ponieważ jej grube mury stają się coraz cieńsze w miarę wznoszenia się ku górze. Liczne badania pokazały również, że konstrukcja wieży jest zgodna z zasadami starożytnej astronomii.

Pomimo swojej masywnej budowy, wieża zachwyca swoimi subtelnymi detalami. Wzory architektoniczne na kamiennych ścianach są typowe dla sztuki islamskiej, pełne skomplikowanych motywów geometrycznych i roślinnych. Obecnie wnętrze wieży zostało przekształcone w przestrzeń wystawienniczą, w której możemy zobaczyć eksponaty związane z historią Baku oraz Azerbejdżanu. 

Kolejną atrakcją Wieży Dziewic są widoki, jakie rozpościerają się z jej szczytu. Z góry widać zarówno tętniące życiem miasto z jego nowoczesnymi wieżowcami, jak i stare, wąskie uliczki Starego Miasta, które zachowały swój charakter przez wieki.

Wieża Dziewic

Meczet Muhammada 

Tuż przy historycznym centrum miasta, znajduje się jeden z najpiękniejszych przykładów islamskiej architektury w regionie – Meczet Muhammada, znany także jako „Meczet Zeynalabdin Taghiyeva”. Dzięki położeniu na wzgórzu, jego elegancka sylwetka z piaskowca wyróżnia się na tle współczesnych budowli miasta. 

Na zewnątrz warto zwrócić uwagę na misternie zdobione detale na fasadzie, które prezentują subtelne wzory geometryczne i arabeskowe. Natomiast wnętrze świątyni zachwyca swoją elegancją. W głównym pomieszczeniu, gdzie odbywają się modlitwy, znajduje się wspaniały mihrab, czyli nisza wskazująca kierunek do Mekki, ozdobiona bogatymi ornamentami.

Całość dopełnia ogromna kopuła, która góruje nad budowlą. Jej wnętrze, pokryte wzorami roślinnymi i arabeskowymi, wprowadza w atmosferę spokoju i kontemplacji. Charakterystycznym elementem są także osiemnastowieczne i dziewiętnastowieczne witraże, które wprowadzają kolorowe światło do wnętrza meczetu. 

Położenie na wzgórzu daje również przepiękny widok na Zatokę Baku, a rozciągający się dookoła niewielki park stanowi oazę w tętniącym życiem mieście. 

Azerbejdżańskie Muzeum Sztuki 

Miejsce to w pełni ilustruje historię sztuki i dba o zachowanie dziedzictwa kulturowego tego fascynującego kraju. Jednak na początek warto zwrócić uwagę na budynek muzeum stanowiący klasyczny przykład azerbejdżańskiego budownictwa, z elementami dekoracyjnymi, które z daleka przyciągają wzrok. Wnętrza muzeum natomiast zostały zaprojektowane z myślą o przestronności i komforcie zwiedzających, a jednocześnie zachowują elegancję i charakter historycznych wnętrz budowli.

W muzeum obejrzymy prace azerbejdżańskich artystów, które przedstawiają tradycyjne krajobrazy, portrety, ale także abstrakcyjne kompozycje. Wiele z tych obrazów nawiązuje do bogatej historii Azerbejdżanu, ukazując zarówno jego kulturalne, jak i społeczne przemiany. Wiele z dzieł powstało wskutek inspiracji zarówno sztuką Wschodu, jak i zachodnimi ruchami artystycznymi.

Rzeźba w Azerbejdżańskim Muzeum Sztuki to kolejna z fascynujących ekspozycji, pokazująca mistrzostwo miejscowych artystów w obróbce kamienia, drewna i metalu. Szczególnie interesujące są dzieła przedstawiające postacie mitologiczne i historyczne, które nierzadko pojawiają się w azerbejdżańskim folklorze.

Azerbejdżan jest znany ze swojej długiej tradycji w produkcji tkanin. Z tego tytułu w muzeum będziemy mogli zobaczyć wspaniałe przykładki tradycyjnych dywanów, które są jednym z najważniejszych elementów kultury materialnej tego kraju. Wspaniale haftowane tkaniny, zdobione wzorami inspirowanymi zarówno islamem, jak i dawnymi wierzeniami, pokazują mistrzostwo rzemieślnicze i artystyczne w tym kraju.

Nie możemy zapomnieć również o metaloplastyce i biżuterii, które są niezwykle ważne w tradycji azerbejdżańskiej. W muzeum będziemy podziwiać wspaniałe wyroby z metalu – od narzędzi codziennego użytku po bogato zdobione naczynia i ozdoby. Biżuteria z tego regionu jest pełna przepychu, a jej wzory nawiązują do pradawnych tradycji, a także do wpływów islamskich.

Gubernatorski Pałac 

Budynek wznosi się na solidnej, kamiennej podstawie, z bogato zdobioną fasadą, licznymi kolumnami i oknami w stylu gotyckim. Z zewnątrz pałac robi ogromne wrażenie swoją sylwetką, stanowiącą połączenie klasycznego, kaukaskiego i islamskiego stylu architektonicznego.

Gubernatorski Pałac znajduje się w samym centrum Baku, w pobliżu głównego placu miasta – Placu Wolności (Azadlıq Square). Pałac jest otoczony innymi ważnymi budynkami, w tym siedzibą rządu i znanym Teatrem Opery i Baletu, co sprawia, że ta część Baku jest jednym z najbardziej reprezentacyjnych obszarów stolicy.

Wnętrza Gubernatorskiego Pałacu są oczywiście otwarte dla turystów, a ich zwiedzanie to prawdziwa podróż w czasie. Na szczególną uwagę zasługują piękne mozaiki, zdobienia sufitów, a także Sala Reprezentacyjna, która kiedyś służyła jako miejsce spotkań gubernatorów i ich gości. Pomieszczenia zachowały swój pierwotny wygląd i są wypełnione stylowymi meblami, rzeźbami oraz malowidłami, które stanowią świadectwo przepychu tamtych lat.

Polecam również uwagę na bogato zdobione schody, które prowadzą na wyższe piętra, oraz na okazałe korytarze, które były świadkami wielu ważnych wydarzeń historycznych. Pałac pełnił także funkcję miejsca reprezentacyjnego, więc nie brakowało tu licznych wydarzeń, bali czy przyjęć. Ponadto z okien pałacu rozpościera się wspaniały widok na miasto i Zatokę Baku.

Zaledwie kilka minut spacerem dzieli pałac od najbardziej znanych atrakcji turystycznych Baku, w tym opisanych wcześniej Wieży Dziewiczej czy Muzeum Narodowego Azerbejdżanu. Nieopodal znajduje się także Baku Boulevard, czyli nadmorska promenada, która jest świetnym miejscem na relaks i podziwianie widoków na Morze Kaspijskie. 

Gubernatorski Pałac

Choroglu Palace 

Jest to kolejny wspaniały pałac który stanowi ważny element kultury tego kraju. Został on nazwany na cześć legendarnego bohatera Azerbejdżanu – Choroglu, walczącemu z niesprawiedliwością i pomagającemu biednym.

Choroglu Palace wyróżnia się nie tylko swoją historyczną wartością, ale także wyjątkową architekturą. Jego fasada jest ozdobiona misternymi zdobieniami, które nawiązują do azerbejdżańskich wzorców, znanych z tradycyjnych pałaców i meczetów. Wnętrza zaś, choć nowoczesne, nie rezygnują z elementów nawiązujących do kultury regionu – znajdziemy tu subtelne akcenty, które przywodzą na myśl orientalne pałace i pałacowe ogrody.

Najważniejsze pomieszczenie stanowi wspaniała sala ceremonialna, w której odbywają się państwowe uroczystości, bankiety oraz spotkania dyplomatyczne. Znajdujące się tutaj kryształowe żyrandole, piękne dywany oraz obrazy, wprowadzają w atmosferę elegancji i luksusu.

Wokół budynku rozciągają się też piękne ogrody, które stanowią idealne miejsce do spacerów. Są one utrzymane w tradycyjnym orientalnym stylu, z licznymi fontannami, ścieżkami wyłożonymi kamieniami oraz bogatą roślinnością. W tym miejscu możemy poczuć klimat dawnego Azerbejdżanu i odpocząć w ciszy i spokoju, z dala od zgiełku miasta.

Flame Towers Park 

Park usytuowany jest na wzgórzu, co zapewnia niesamowity widok na Baku, Morze Kaspijskie oraz całą okolicę.  Krótkie alejki prowadzą przez zadbane ścieżki w otoczeniu egzotycznych drzew, charakterystycznych dla regionu. Woda również jest kluczowym elementem krajobrazu, który nadaje miejscu aurę spokoju i relaksu. Warto wspomnieć, że sam park (a w szczególności wieże) jest inspirowany symboliką ognia, będącego jednym z najważniejszych motywów w kulturze Azerbejdżanu. 

Główną część parku stanowią wieże Flame, będące zarazem jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów krajobrazu w Baku. Imponujące trójkątne wieże o wysokości 190 metrów mają kształt ognia i świecą na różne kolory w nocy, co dodaje niesamowitego uroku całemu otoczeniu. Z daleka wieże przypominają płomienie, stąd nazwa – „Flame” (z języka angielskiego płomienie).  

Z ich szczytu rozpościera się jeden z najlepszych widoków na Baku i Morze Kaspijskie. Szczególnie zachód słońca i nocne widoki z wież pozostawiają niezatarte wspomnienia. Miasto w tle, oświetlone w blasku zachodzącego słońca, wygląda jak z bajki. Zdecydowanie jest to jedno z tych miejsc, które koniecznie trzeba zobaczyć po zmroku.

Ogniste Wieże

Muzeum Historii Azerbejdżanu

Miejsce to zabierze nas w podróż przez wieki i pozwoli lepiej zrozumieć historię i kulturę tego niezwykłego kraju. Dzięki niemu poznamy Azerbejdżan nie tylko od strony turystycznej, ale także głębiej – od strony jego historii, kultury i tradycji.

Pierwsze wystawy przenoszą nas w odległą przeszłość, pokazując najstarsze ślady osadnictwa na terenie Azerbejdżanu. Eksponaty takie jak narzędzia kamienne, ceramika oraz fragmenty wczesnych osad dają wgląd w życie mieszkańców tej ziemi już w epoce neolitu. Szczególnie interesująca jest wystawa poświęcona cywilizacji Kaukazu, która jest jedną z najstarszych na świecie.

Kolejna część muzeum przenosi nas do czasów średniowiecznych, gdy Azerbejdżan był częścią wielu potężnych imperiów, takich jak Imperium Seldżuckie, Persja czy Chorezm. W tej sekcji muzeum obejrzymy przepiękne rękopisy, miniatury, a także elementy rzemiosła artystycznego. Przykłady tych prac świadczą o mistrzowskich umiejętnościach średniowiecznych rzemieślników i artystów, którzy tworzyli dzieła pełne detali, które do dziś zachwycają turystów.

Muzeum Historii Azerbejdżanu posiada również bogaty dział poświęcony nowożytnej historii kraju. Znajdziemy tu liczne eksponaty związane z okresem panowania carów rosyjskich, jak i późniejsze czasy, kiedy Azerbejdżan stał się częścią ZSRR. Ciekawostką są liczne dokumenty, zdjęcia i osobiste przedmioty wybitnych postaci historycznych, takich jak wszyscy prezydenci Azerbejdżanu, oraz obiekty związane z najważniejszymi wydarzeniami XX wieku, w tym walka o niepodległość i odzyskanie suwerenności w 1991 roku.

Kolejną nie mniej ważną częścią muzeum jest dział etnograficzny, który daje wgląd w życie codzienne Azerbejdżanów. Wystawione są tradycyjne stroje, przedmioty codziennego użytku, rękodzieło i meble, które były używane w różnych regionach Azerbejdżanu przez wieki. Można tu zobaczyć również wyjątkowe instrumenty muzyczne, takie jak tar (typowa azerbejdżańska gitara) czy kamancheh (tradycyjny instrument strunowy).

Muzeum Nowoczesnej Sztuki

Sztuka w tym muzeum jest często wyrazem emocji i przemyśleń związanych z globalnymi problemami, ale także z lokalnymi tradycjami i historią Azerbejdżanu. Warto wspomnieć, że muzeum ma również bogatą kolekcję prac artystów azerbejdżańskich, którzy w swojej twórczości eksplorują kulturę i tożsamość swojego kraju. Często poruszają tematy związane z przemianami społecznymi, zmianami kulturowymi i integracją tradycji z nowoczesnością.

Polecam zwrócić uwagę na prace azerbejdżańskich artystów współczesnych, takich jak na przykład Tofig Tagiyev, który w swojej twórczości łączy tradycyjne techniki malarskie z nowoczesnymi. Wiele wystaw składa się również z fotografii i grafiki, ukazujących zmiany w społeczeństwie oraz wpływ globalizacji na lokalną kulturę.

To, co wyróżnia Muzeum Nowoczesnej Sztuki w Baku, to nie tylko pasywne podziwianie dzieł sztuki, ale także aktywne uczestnictwo w twórczym procesie. Multimedialne instalacje gwarantują zupełnie nowe doświadczenie sztuki, włączając interaktywne elementy i technologiczne rozwiązania. Ponadto muzeum jest gospodarzem wielu wydarzeń kulturalnych, festiwali i wystaw czasowych, jak i również pokazów sztuki ulicznej. Jest to główne centrów sztuki współczesnej w Baku.

Instytucja wyróżnia się nie tylko tym, co znajduje się wewnątrz, ale także zewnętrzną formą. Budynek z zaokrąglonymi kształtami, szklanymi ścianami i minimalistycznym wyglądem, przypomina trochę futurystyczną wizję sztuki. Taka forma w subtelny sposób nawiązuje też do kształtów charakterystycznych dla współczesnych rzeźb, tworząc harmonijną całość z otaczającym miastem.

Budynek Muzeum Nowoczesnej Sztuki

Muzeum Dywanów 

Instytucja ta zabierze nas w świat pełen kolorów, wzorów i tradycji, które od wieków stanowią integralną część życia Azerbejdżanu. Budynek, w którym mieści się muzeum, został zaprojektowany w taki sposób, by przypominać formę rozwiniętego dywanu, co w subtelny sposób wprowadza zwiedzających w tematykę ekspozycji. 

Dywan, zwany w Azerbejdżanie „khalcha”, od wieków stanowił nie tylko element wyposażenia wnętrz, ale także odzwierciedlenie kultury, tożsamości oraz duchowości mieszkańców regionu. Zbiory muzealne obejmują kilkusetletnie dywany, tapiserie, a także fragmenty tkanin, ukazując bogactwo wzornictwa i technik, które były wykorzystywane przez pokolenia tkaczy z różnych rejonów Azerbejdżanu.

Dywany powstałe w różnych częściach Azerbejdżanu różnią się stylem, techniką tkania oraz rodzajem używanych materiałów. Wiele z nich wykonanych jest z wełny, jedwabiu, a czasami także z bawełny. Zróżnicowanie barw, odcieni oraz precyzyjnie wyplecionych wzorów świadczy o umiejętnościach rzemieślników, którzy przez pokolenia doskonalili swoje techniki.

Jeden z najciekawszych działów muzeum to „Dywany Górskie”, które odzwierciedlają życie ludów górskich Azerbejdżanu. Wzory na tych dywanach często odnoszą się do natury – motywy roślinne, geometryczne oraz przedstawienia zwierząt i ludzi. Każdy motyw na dywanie ma swoje znaczenie, a niektóre z nich są powiązane z religijnymi czy duchowymi wierzeniami.

W tym muzeum możemy nawet poznać proces produkcji dywanu! Tkanie dywanów w Azerbejdżanie to sztuka przekazywana z pokolenia na pokolenie, która wymaga precyzyjnej techniki oraz cierpliwości. Liczne wystawy i eksponaty ilustrują proces od surowca do gotowego dzieła, a ponadto na warsztatach możemy zobaczyć tkaczy przy pracy.

Park Narodowy Gobustan 

Położony 60 kilometrów na południowy zachód od stolicy kraju, Gobustan jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych w rejonie Kaukazu. 

Miejsce to słynie przede wszystkim z niezwykłych malowideł naskalnych, które stanowią jedno z najważniejszych świadectw prehistorycznej kultury ludzi zamieszkujących ten obszar. Na terenie Parku Narodowym Gobustan odkryto tysiące malowideł i rysunków pochodzących sprzed kilku tysięcy lat. Te prehistoryczne dzieła przedstawiają najczęściej sceny związane z życiem codziennym, polowaniami, rytuałami, a także niezwykle realistyczne przedstawienia zwierząt oraz ludzi. 

Kolejnym zachwycającym elementem Gobustanu są błotne wulkaniki. Na powierzchni ziemi pojawiają się wybuchające błotne gejzery, które tworzą surrealistyczne krajobrazy przypominające te z innych planet. Wulkaniczne błota w Gobustanie są największymi w szeroko pojętym regionie Kaukazu, a ich unikalność wynika także z faktu, że mają właściwości lecznicze. Właśnie dlatego wiele osób przyjeżdża tutaj, by zanurzyć się w gorących błotach.

W 2007 roku Park Narodowy Gobustan został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Status ten przyznano mu z uwagi na wyjątkową wartość kulturową i przyrodniczą, którą oferuje. Polecam odwiedzić zarówno same malowidła naskalne, jak i tereny wokół nich, które oferują fantastyczne widoki na okoliczne wulkaniczne krajobrazy oraz Morze Kaspijskie.

Warto zacząć zwiedzanie od Centrum Gobustan, które znajduje się blisko głównych stanowisk archeologicznych. W centrum uzyskamy szczegółowe informacje o historii i kulturze tego miejsca, a także obejrzymy wystawę, która wprowadzi nas w tematykę malowideł naskalnych oraz wulkanicznych błot. Następnie, przy pomocy przewodnika, możemy udać się na pieszą wycieczkę po terenie, aby na własne oczy zobaczyć ryciny, zobaczyć wulkaniczne błota i podziwiać unikalne formacje skalne.

W regionie Gobustanu panuje suchy, gorące klimat, więc polecam zabrać ze sobą krem z filtrem, okulary przeciwsłoneczne i nakrycie głowy, aby chronić się przed intensywnym słońcem. Dodatkowo polecam odwiedzenie Gobustanu wczesnym rankiem lub późnym popołudniem, aby uniknąć najgorętszej pory dnia, a także cieszyć się bardziej kameralną atmosferą, gdyż w ciągu dnia często pojawiają się liczne grupy turystyczne.

Błotne wulkaniki w Parku Narodowym Gobustan