Dzielnica Bryggen i Museum Bryggens 

Jeśli Bergen ma swoje „serce”, to bez wątpienia bije ono właśnie tutaj, przy nabrzeżu Bryggen. 

Bryggen, czyli po prostu „nabrzeże”, to rząd drewnianych, kolorowych domów stojących tu od setek lat. Dzisiejsza zabudowa to częściowa rekonstrukcja z zachowaniem historycznego układu i wielu oryginalnych elementów, objętych ochroną UNESCO. Przez długi czas Bryggen było tętniącym centrum wymiany towarów i jednym z najważniejszych portów północnej Europy. 

Dziś, natomiast, kupców zastąpili artyści, rzemieślnicy i właściciele małych galerii. Na terenie dawnych magazynów znajdują się warsztaty rękodzieła, sklepiki z ceramiką, pracownie ilustratorów, a nawet drukarnia prowadzona przez pasjonatów. Ale żeby zrozumieć znaczenie tego miejsca, na początek polecam odwiedzić jedną instytucję – Museum Bryggens 

To, co wyróżnia Bryggens Museum, to fakt, że duży nacisk położono tu na codzienność, nie tylko na wielkie wydarzenia. Szczególnie ciekawe są przedmioty codziennego użytku oraz drewniane tabliczki z inskrypcjami, zapisane pismem runicznym lub gotyckim. Niektóre to prywatne notatki, inne to dokumenty handlowe, które udowadniają, jak rozwiniętą i zorganizowaną strukturą był hanzeatycki Bergen.

Ciekawym aspektem zwiedzania jest też możliwość zobaczenia, jak przez wieki powstawały kolejne poziomy miasta. Miasto długo budowano, przebudowywano I w razie potrzeby – odbudowywano. Ważnym punktem tego tego miejsca są pozostałości średniowiecznej zabudowy Bergen – fragmenty domów, podłóg, palenisk, a nawet części ulic. Obejrzymy konstrukcje sprzed kilkuset lat, z jakich materiałów były budowane i jak zorganizowane było życie na nabrzeżu.

Charakterystyczna zabudowa Bryggen

Hanzeatyckie Muzeum

Na terenie starej dzielnicy kupieckiej Bryggen działa jeszcze jedno ciekawe muzeum, które to z kolei przeniesie nas do czasów, gdy Bergen tętniło życiem dzięki działalności hanzeatyckich kupców z północnych Niemiec.

Zanim jednak wejdzie się do samego muzeum, warto zrozumieć, czym była Hanza i dlaczego jej obecność w Norwegii była tak znacząca. Hanzeatycka Liga Kupiecka, w skrócie Hanza, to średniowieczny związek miast handlowych, który rozwinął się w XIII wieku, a jego wpływy sięgały od Londynu po Nowogród. Celem Hanzy było zabezpieczenie interesów handlowych i stworzenie wspólnej sieci wymiany towarów. 

Bergen było jednym z czterech najważniejszych hanzeatyckich „kontorów” (biur), obok Londynu, Brugii i Nowogrodu. Głównym towarem eksportowym z Norwegii był suszony dorsz, znany lokalnie jako „klippfisk” lub „stockfish”, który stanowił podstawę handlu z Europą kontynentalną. Kupcy przybywający do Bergen, głównie z Lubeki i Hamburga, tworzyli osobną, samowystarczalną społeczność w obrębie Bryggen – z własnymi prawami, językiem i strukturą społeczną.

Hanzeatyckie Muzeum mieści się w jednym z najstarszych zachowanych budynków drewnianych w Bergen, pochodzącym z 1704 roku. To o tyle istotne, że większość oryginalnych konstrukcji Bryggen została zniszczona w wielkim pożarze w 1702 roku. Budynek muzeum zachowuje układ i charakter wnętrz typowych dla hanzeatyckich domów kupieckich z XVIII wieku. Wchodząc do środka, wchodzi się jednocześnie w świat twardych zasad, surowej codzienności i ściśle zorganizowanego życia kupców oraz ich pomocników.

Wnętrze muzeum robi wrażenie swoją prostotą. Wszystko wykonane jest z drewna – ściany, sufity, podłogi. Nie ma tu miejsca na luksus czy wygodę, gdyż hanzeatyccy kupcy przede wszystkim cenili sobie funkcjonalność, porządek i dyscyplinę. Życie w takim domu oznaczało pracę od świtu do zmierzchu, surowe reguły i hierarchię, w której młodzi uczniowie (często nastoletni chłopcy wysłani z Niemiec) zaczynali od najniższych szczebli i przez wiele lat uczyli się rzemiosła handlowego.

Szczególnie ciekawa jest sypialnia uczniów – maleńka przestrzeń przypominająca bardziej szafę niż pokój, bez ogrzewania i prywatności. Było to nie tylko miejsce do spania, ale i również część wychowania – uczniowie mieli żyć skromnie, bez wygód, co miało ich kształtować jako przyszłych odpowiedzialnych kupców. Taki system opierał się na lojalności wobec mistrza i całkowitym podporządkowaniu się zasadom kontoru.

Zwiedzanie tego muzeum odsłoni przed nami codzienność ludzi, którzy nie tylko handlowali, ale też tworzyli złożony system organizacyjny i społeczny. Takie doświadczenie jest dalekie od wyidealizowanej wizji średniowiecznego kupca jako bogatego handlarza. Tu widać, że za sukcesem Hanzy stały lata ciężkiej pracy, żelazna dyscyplina i bardzo konkretny, uporządkowany styl życia.

Budynek muzeum

Hanzeatyckie sale zgromadzeń – Schøtstuene

Kilka minut spacerem od głównego budynku Hanzeatyckiego Muzeum znajdują się Schøtstuene – hanzeatyckie sale zgromadzeń. Są to osobne budynki, które niegdyś pełniły funkcję wspólnych przestrzeni spotkań, szczególnie w zimie, kiedy większość domów handlowych nie była ogrzewana. Schøtstuene były wówczas jednym z nielicznych miejsc, gdzie można było się ogrzać – dlatego odbywały się tam nie tylko zebrania i narady kupców, ale także szkolenia, ceremonie, posiłki i nawet sądy handlowe. Każda z tych sal należała do innego cechu lub grupy kupieckiej, więc występują między nimi subtelne różnice w wystroju i wyposażeniu.

Zarówno w muzeum, jak i w salach zgromadzeń możemy łatwo dostrzec, że hanzeatycka społeczność w Bergen funkcjonowała trochę jak miasto w mieście. Miała swoje zasady, samorząd, strukturę wewnętrzną i bardzo ograniczony kontakt z lokalną ludnością. Hanzeaci nie żenili się z Norweżkami, nie przyjmowali lokalnych praktyk i mówili wyłącznie po niemiecku – wszystko po to, by utrzymać jednolitą, niemiecką tożsamość w środku obcego kraju. Dopiero z czasem, po stopniowym rozpadzie Ligi Hanzeatyckiej, te granice zaczęły się zacierać.

Zwiedzanie obydwu tych miejsc odsłoni przed nami codzienność ludzi, którzy nie tylko handlowali, ale też tworzyli złożony system organizacyjny i społeczny. Takie doświadczenie jest dalekie od wyidealizowanej wizji średniowiecznego kupca jako bogatego handlarza. Tu widać, że za sukcesem Hanzy stały lata ciężkiej pracy, żelazna dyscyplina i bardzo konkretny, uporządkowany styl życia.

Warto wspomnieć, że bilet wstępu obejmuje oba obiekty: główny budynek muzeum oraz Schøtstuene. Możemy zwiedzać samodzielnie lub skorzystać z audioprzewodnika (polecam to drugie). Co więcej, w sezonie letnim dostępne są też oprowadzania z przewodnikiem. 

Wąska uliczka w Bryggen

Twierdza Bergenhus 

Na północnym krańcu portu Vågen  znajduje się miejsce, które z pozoru może wyglądać jak spokojny park z widokiem na zatokę, ale w rzeczywistości skrywa jedną z najstarszych i najlepiej zachowanych twierdz w Norwegii – Twierdzę Bergenhus. Miejsce to ma za sobą ponad 750 lat historii i było świadkiem wielu kluczowych momentów nie tylko dla Bergen, ale i całej Norwegii. Co więcej, kompleks ten do dziś zachowuje swój militarny charakter i jednocześnie udostępnia swoją przestrzeń zwiedzającym.

Wszystko zaczęło się, gdy król Håkon IV Håkonsson zarządził budowę reprezentacyjnego kompleksu królewskiego, który miał służyć nie tylko jako miejsce zamieszkania monarchy, ale także jako przestrzeń do oficjalnych zgromadzeń, uczt i spotkań dyplomatycznych. Zwiedzając wieżę, przejdziemy przez kilka pięter o różnym charakterze – od piwnic z celami więziennymi, przez sale mieszkalne, aż po punkt obserwacyjny na górze, z którego kiedyś wypatrywano zagrożeń z morza. Wnętrza są surowe, a wąskie schody i niskie stropy przypominają, że nie była to komfortowa rezydencja, tylko przede wszystkim punkt strategiczny.


Najważniejszym elementem kompleksu jest Håkonshallen, czyli Sala Håkona. Ta średniowieczna sala bankietowa to jeden z najciekawszych przykładów świeckiej architektury norweskiego średniowiecza. W czasach swojej świetności była największym świeckim budynkiem w Norwegii, a jej konstrukcja z grubych, surowych kamieni przetrwała wieki – mimo zniszczeń, pożarów i eksplozji. Wciąż jest wykorzystywana jako miejsce koncertów, oficjalnych przyjęć miejskich i wydarzeń kulturalnych.

Drugim niezwykle ważnym budynkiem w obrębie twierdzy jest Wieża Rosenkrantza (Rosenkrantztårnet). Jej historia jest dłuższa i bardziej złożona – zaczyna się w XIV wieku jako część średniowiecznej fortyfikacji. Pomimo tego, jej obecny kształt jest efektem przebudowy dokonanej przez Erika Rosenkrantza w XVI wieku. Rosenkrantz był gubernatorem Bergen i człowiekiem, który chciał przekształcić starą wieżę w nowoczesną (jak na tamte czasy) renesansową twierdzę, łączącą funkcje mieszkalne, administracyjne i obronne. Wieża miała chronić port oraz symbolizować władzę królewską i porządek.

Co ważne, wejście na sam teren twierdzy, spacer po dziedzińcach i murach jest bezpłatny i dostępny przez cały rok. Możemy więc przyjść tu bez biletu, bez przewodnika, i po prostu pozwolić sobie na niespieszny spacer w miejscu, które wciąż oddycha historią. Dobrze zachowane fortyfikacje otaczają cały teren, a po zachodniej stronie rozciąga się nabrzeże portowe, z widokiem na przemieszczające się statki i promy.

Twierdza Bergenhaus, po lewej stronie

Akvariet i Bergen

Kilka kroków od Bryggen i portu Vågen znajduje się miejskie akwarium stanowiące atrakcyjne połączenie nauki z doświadczeniem kontaktu z przyrodą.

Wewnątrz znajduje się kilkanaście dużych zbiorników wodnych z gatunkami ryb i zwierząt wodnych zarówno z norweskich wód, jak i tropikalnych rejonów świata. Wrażenie robią dbałość o szczegóły i bogactwo ekspozycji, wzbogaconych o liczne ciekawostki na tablicach informacyjnych.

Jednak Akvariet nie ogranicza się tylko do ryb. Znajduje się tu również kilka dużych przestrzeni z innymi zwierzętami – w tym bardzo lubiane przez odwiedzających foki i wydry. Zwłaszcza te ostatnie przyciągają uwagę swoją ruchliwością i figlarnym zachowaniem. Codziennie odbywają się karmienia z udziałem opiekunów, podczas których możemy poobserwować zwierzęta z bliska i dowiedzieć się więcej o ich zwyczajach. Akwarium prowadzi też działania edukacyjne, w tym rozmowy z pracownikami, mini-pokazy i prezentacje multimedialne, które przybliżają tematy takie jak zanieczyszczenie oceanów, zmiany klimatyczne czy ochrona morskiej fauny i flory.

Warto wspomnieć, że w Akvariet nie zapomniano też o gadach i płazach. W części terrarystycznej spotkamy żółwie, węże, jaszczurki, żaby i inne fascynujące zwierzęta z bardziej egzotycznych środowisk. Ta część ekspozycji jest cieplejsza i bardziej tropikalna w odczuciu, dając ciekawy kontrast z chłodniejszym klimatem wodnym norweskich zbiorników.

Z myślą o najmłodszych gościach przygotowano interaktywne przestrzenie – w tym niewielkie baseny dotykowe, gdzie dzieci (i dorośli również, jeśli tylko mają ochotę) mogą bezpiecznie dotknąć wybranych gatunków morskich, takich jak rozgwiazdy czy kraby. Znajduje się tu także plac zabaw, a w sezonie letnim często odbywają się animacje i zajęcia plenerowe.

Akvariet i Bergen pokazuje, jak bardzo świat mórz i oceanów jest powiązany z codziennym życiem człowieka. Czuć tu troskę o dobro zwierząt oraz próbę budowania więzi między ludźmi a przyrodą – nie nachalnie, lecz naturalnie, poprzez doświadczenie i obecność.

Kościół Słupkowy Fantoft Stavkirke
Bergen skrywa też mniej oczywiste miejsca, które również polecam odkryć. Jednym z nich jest Fantoft Stavkirke – kościół słupowy ukryty w spokojnej dzielnicy na południu Bergen, otoczony drzewami, z dala od tłumów i turystycznego zgiełku.



Fantoft Stavkirke to replika oryginalnego kościoła słupowego z XII wieku, przeniesionego do Bergen z miejscowości Fortun w regionie Sogn w 1883 roku. Miało to na celu ocalenie go przed rozbiórką – w XIX wieku wiele podobnych drewnianych świątyń zostało zniszczonych lub zastąpionych nowocześniejszymi budowlami. Dzięki wysiłkom pasjonatów, udało się zachować ten wyjątkowy przykład średniowiecznej architektury sakralnej. Niestety, w czerwcu 1992 roku Fantoft Stavkirke padł ofiarą podpalenia – incydentu, który odbił się szerokim echem nie tylko w Norwegii, a na całym świecie. 


Obecna wersja kościoła to wierna rekonstrukcja, wykonana tradycyjnymi metodami i przy użyciu historycznych planów oraz zdjęć. Kościoły typu stavkirke to unikalna konstrukcja oparta na pionowych słupach nośnych (stave) oraz bogato zdobione detale rzeźbiarskie. W Fantoft uwagę przyciągają mroczne, smukłe kształty, strzeliste dachy przypominające pagody i rzeźbione głowy smoków wystające z narożników dachów – charakterystyczne dla nordyckiej estetyki. Z kolei wnętrze niesie ze sobą klimat surowego średniowiecza. Ciemne drewno, ciche zakamarki i lekki zapach żywicy tworzą atmosferę, której nie sposób porównać do żadnego współczesnego kościoła.


Kościół otwarty jest sezonowo (najczęściej od maja do września), w godzinach dziennych. Wstęp jest symbolicznie płatny, a okolica świątyni sprzyja spacerom i przerwie od miejskiego hałasu. 

Niezwykle klimatyczny kościółek

Kościół św. Marii (Mariakirken) 

Nieopodal nam już znanej i fotograficznej części Bergen, czyli nabrzeża Bryggen, znajduje się również miejsce znacznie cichsze i historycznie znacznie starsze. Mowa o Kościele św. Marii, uznawanym za najstarszy zachowany budynek w mieście. 

Świątynia została wzniesiona w pierwszej połowie XII wieku, w okresie, kiedy Bergen było nie tylko stolicą Norwegii, ale również jednym z najważniejszych ośrodków handlowych w tej części Europy. Już sama jego konstrukcja wyróżnia go spośród innych norweskich świątyń – w kraju, w którym wiele kościołów średniowiecznych było budowanych z drewna (stavekirke), Mariakirken został wzniesiony z kamienia, co znacząco zwiększyło jego szanse na przetrwanie. I faktycznie – budynek przetrwał liczne pożary, które przez wieki niszczyły drewnianą zabudowę miasta.

Z zewnątrz Mariakirken wygląda skromnie – jest to prosta bryła z dwoma wieżami, wykonana z szarego kamienia, z niewielkimi oknami i stosunkowo niskim portalem wejściowym. Ten surowy wygląd wynika że stylu romańskiego, który charakteryzuje się masywnością, prostotą i zamkniętą bryłą. Późniejsze przebudowy dodały mu nieco cech gotyckich, ale zasadniczy układ i charakter pozostały bez zmian.

Szczególnie ciekawa jest funkcja, jaką kościół pełnił przez znaczną część swojej historii. Od XIII wieku świątynia była miejscem kultu niemieckojęzycznych kupców, którzy licznie osiedlali się w Bergen w okresie działalności Ligi Hanzeatyckiej. Niemieccy handlarze rybami i zbożem, których centrum funkcjonowania stanowiła dzielnica Bryggen, uzyskali prawo do używania Mariakirken jako swojej parafii. Przez wiele wieków msze były tu odprawiane wyłącznie po niemiecku, a kościół był zarządzany przez niemiecką społeczność handlową. Był to kościół norweski z niemieckim charakterem i niemiecką liturgią, a dopiero w XIX wieku, wraz z upadkiem znaczenia Hanzy i stopniową asymilacją społeczności niemieckiej, świątynia powróciła do funkcji typowo lokalnej.

Wnętrze Mariakirken kontynuuje wrażenie surowości, ale z pojedynczymi akcentami artystycznymi, które zwracają uwagę. Najcenniejszym elementem wyposażenia jest ołtarz główny, wykonany w późnogotyckim stylu, pochodzący z około 1490 roku. Ten bogato rzeźbiony tryptyk, przypisywany warsztatom z Lubeki, przedstawia sceny z życia Marii i Jezusa, a także figury świętych. Pomimo swego bogactwa, nie dominuje wnętrza, a harmonijnie współgra z resztą wyposażenia, które pozostaje oszczędne i zgodne z protestanckim charakterem świątyni.

Warto również zwrócić uwagę na ambonę z XVIII wieku – barokową, drewnianą, zdobioną złoceniami, ale nie przesadnie wystawną. Wnętrze kościoła uzupełniają organy, stosunkowo nowoczesne, ale zaprojektowane z szacunkiem dla historycznego otoczenia. 

Natomiast spacerując wokół świątyni, łatwo dostrzeżemy liczne płyty nagrobne i epitafia, zarówno w języku norweskim, jak i niemieckim. Większość z nich pochodzi z XVII i XVIII wieku, a zdarzają się jeszcze starsze. Cmentarz przykościelny nie jest już dziś używany, ale przypomina o wielowiekowej funkcji świątyni jako centrum życia religijnego nie tylko mieszkańców Bergen, ale i społeczności kupieckiej.

.

Katedra św. Olafa (Domkirken) 

Idąc kilka kroków w stronę centrum miasta, znajdziemy następną bardzo ważną świątynię – Katedrę św. Olafa, znaną też jako Domkirken. Pierwsza świątynia na miejscu dzisiejszej świątyni powstała około 1150 roku jako kościół św. Olafa, króla Norwegii, który został kanonizowany i stał się jednym z najważniejszych świętych w skandynawskim chrześcijaństwie. Kościół ten nie był od razu katedrą – tytuł ten uzyskał dopiero w 1537 roku, po reformacji i przejściu Norwegii na luteranizm. Wcześniej funkcję głównej świątyni miasta pełniła znana już nam katedra św. Marii (Mariakirken), która znajduje się bliżej portu.

Katedra św. Olafa przetrwała kilka wielkich pożarów, w tym te z lat 1248, 1270, 1463 i 1702, które wielokrotnie obracały drewnianą zabudowę Bergen w zgliszcza. Za każdym razem świątynia była odbudowywana, choć nigdy w takiej samej formie – dzisiejsza bryła to efekt wielu faz budowlanych i licznych modyfikacji. Widać to dobrze w samej konstrukcji, w której łączą się elementy romańskie, gotyckie i barokowe, tworząc ciekawy przykład sakralnej architektury „składanej” przez wieki.

Wchodząc do środka, zastaniemy proste i funkcjonalne wnętrze, utrzymane w duchu protestanckiej estetyki: białe ściany, drewniane ławy, prosta posadzka, oszczędna dekoracja. Na uwagę zasługuje ołtarz barokowy z końca XVII wieku, z wyrzeźbionymi na nim scenami i kolumnami, kontrastującymi z resztą przestrzeni. 

Warto też zwrócić uwagę na detale z epoki średniowiecza, które przetrwały mimo zniszczeń – fragmenty romańskich kolumn, gotyckie łuki, pozostałości oryginalnych murów, a także kilka zachowanych inskrypcji i epitafiów, które opowiadają o ważnych postaciach z historii miasta. W katedrze znajduje się również płyta nagrobna Anne Pedersdotter, żony znanego teologa Absalona Pederssøn Beyera, która została spalona na stosie jako rzekoma czarownica – jedno z bardziej mrocznych wspomnień z historii Bergen.

Fasada kościoła

Muzeum Starego Bergen (Gamle Bergen Museum) 

Jest to idealne miejsce, by kontynuować odkrywanie przeszłości miasta, ale tym razem z perspektywy codziennego życia mieszkańców – nie kupców, lecz zwykłych ludzi.

Gamle Bergen to żywy skansen – muzeum na świeżym powietrzu, złożone z około kilkudziesięciu oryginalnych drewnianych budynków przeniesionych z różnych części miasta i okolicy. Budynki pochodzą głównie z XVIII i XIX wieku, z czasów, gdy Bergen rozwijało się jako największe miasto Norwegii i jeden z ważniejszych portów Północy. 

Już od wejścia możemy wtopić się w rytm dawnego miasta. Polecam zajrzeć do otwartych drzwi domów, sklepu spożywczego czy też najróżniejszych warsztatów. W niektórych z tych miejsc możemy porozmawiać z przebranym pracownikiem muzeum, który odgrywa rolę mieszkańca Bergen sprzed ponad 100 lat. 

Bardzo klimatycznym miejscem w aptece jest stara apteka – w pełni wyposażona, z drewnianym kontuarem, szklanymi flaszkami i ziołami w papierowych torebkach. Natomiast w salonie fotograficznym z końca XIX wieku możemy podejrzeć, jak wyglądało robienie portretów w czasach, gdy nikt się nie uśmiechał do obiektywu. Po wejściu do jakiegokolwiek budynku, serio poczujemy, jakbyśmy odwiedzili czyjś dom lub warsztat, a nie muzealną makietę.

Liczni aktorzy i animatorzy wcielają się w postacie dawnych mieszkańców Bergen. Przechodząc uliczkami, przykładowo natkniemy się na urzędnika, który narzeka na nowe podatki, na panią z piekarni, która zaprasza do środka, albo na uczniów, którzy właśnie kończą lekcje. To naturalnie wplecione momenty, które nadają temu miejscu element teatralnej opowieści. Masz wrażenie, że wpadłeś tu w sam środek zwykłego dnia w Bergen z 1880 roku.

Na terenie Muzeum Starego Bergen

Muzeum Sztuki KODE 

Muzeum Sztuki KODE w Bergen to jedna z najważniejszych i najciekawszych instytucji kulturalnych w Norwegii. Znajduje się tuż przy jeziorze Lille Lungegårdsvann, i rozciąga się na kilka osobnych budynków muzealnych. KODE to nie pojedynczy gmach, ale cały kompleks, który tworzy zespół czterech galerii – KODE 1, 2, 3 i 4 – a każda z nich ma swój profil, styl i własne zbiory. Dzięki temu muzeum przedstawia bardzo szerokie spektrum – od klasycznego malarstwa norweskiego XIX wieku, przez sztukę współczesną, aż po dizajn, rzemiosło i dzieła wielkich nazwisk ze świata sztuki międzynarodowej. 

Zwiedzanie KODE warto rozpocząć od zrozumienia jego struktury. Wszystkie budynki mieszczą się wzdłuż jednej ulicy – Rasmus Meyers allé, po zachodniej i północnej stronie jeziora. Dodatkowo są one oznaczone numerami, co znacznie ułatwia orientację.

KODE 1 mieści w sobie kolekcję sztuki użytkowej, norweskiego i europejskiego rzemiosła, zabytkowych mebli, porcelany, srebra, szkła i innych obiektów związanych z dizajnem. Ta przestrzeń jest poświęcona sztuce codzienności, historii stylu i wzornictwa. Bardzo ważną częścią ekspozycji jest „Sølvskatten” – zbiór sreber z różnych epok, przybliżający kunszt dawnych rzemieślników i gustom dawnych elit.

Natomiast KODE 2 to galeria skupiona przede wszystkim na sztuce współczesnej i czasowych wystawach tematycznych. Tutaj prezentowani są nowi artyści, organizowane są wystawy fotografii, instalacji, wideo-artu czy sztuki konceptualnej. Wystawy zmieniają się regularnie, dlatego polecam wcześniej sprawdzić program na stronie muzeum. Dla osób interesujących się aktualnymi trendami w sztuce i tym, co dzieje się na granicy sztuki i współczesnych problemów społecznych, KODE 2 będzie najciekawszym punktem wizyty.

KODE 1 – Muzeum Sztuki Użytkowej

Z kolei KODE 3 to jedno z najważniejszych miejsc dla miłośników klasycznego malarstwa norweskiego. Tutaj znajduje się duża kolekcja dzieł Edvarda Muncha, jednego z najwybitniejszych norweskich artystów, znanego głównie z obrazu „Krzyk”. Choć najsłynniejsze dzieła Muncha znajdują się w Oslo, to kolekcja w KODE 3 obejmuje wiele ważnych obrazów, grafik i rysunków, prezentujących różne etapy twórczości artysty. 

Oprócz Muncha, w KODE 3 zobaczymy również dzieła takich malarzy jak J.C. Dahl (uważanego za ojca norweskiego malarstwa pejzażowego) czy Christian Krohg i Harriet Backer, reprezentujących realizm i impresjonizm. Nie brakuje tu także przykładów romantyzmu narodowego i symbolizmu, które odgrywały ważną rolę w kształtowaniu norweskiej tożsamości kulturowej w XIX wieku.

Ciekawym elementem KODE 3 jest także kolekcja Rasmusa Meyera – prywatnego kolekcjonera, który w początkach XX wieku zgromadził bogaty zbiór dzieł sztuki (w tym właśnie wiele obrazów Muncha), a następnie przekazał całość miastu. Sale poświęcone tej kolekcji zostały zaaranżowane w sposób przypominający dom kolekcjonera z epoki – z bogato zdobionymi wnętrzami, zasłonami, drewnianymi boazeriami i meblami. 

Pozostał jeszcze KODE 4, reprezentujący sztukę międzynarodową. Znajdują się tu dzieła takich artystów jak Picasso, Miró, Paul Klee, Kandinsky czy Max Ernst – dające przekrój najważniejszych zjawisk artystycznych XX wieku. W KODE 4 znajduje się również centrum edukacyjne dla dzieci i młodzieży, a także przestrzenie warsztatowe. 

Wszystkie budynki KODE łączy wspólny bilet – zakupując wejściówkę, możemy odwiedzać wszystkie galerie tego samego dnia.  Różnorodność tematyczna i stylistyczna poszczególnych galerii sprawia, że każdy znajdzie tutaj coś dla siebie.

Jezioro i muzeum KODE

Muzeum Morskie w Bergen (Bergen Sjøfartsmuseum)

Jak już pewnie zauważyliśmy, Bergen od wieków żyje w bliskiej relacji z morzem – zarówno dosłownie, jak i kulturowo. Morze było źródłem utrzymania, drogą handlową, polem bitwy, ale również elementem codzienności. Dlatego polecam zawitać do Muzeum Morskiego, które pozwoli nam jeszcze lepiej zrozumieć, jak ogromną rolę pełniło morze w historii norweskiego społeczeństwa. Muzeum znajduje się przy kampusie Uniwersytetu w Bergen, w spokojnej okolicy z pięknym widokiem na zatokę. 

Ekspozycja została zaplanowana chronologicznie, dając nam poczucie podróży przez kolejne epoki. Na początku poznamy życie nad morzem w czasach prehistorycznych – jak wyglądały pierwsze łodzie, jakie role pełniły i w jaki sposób rozwijała się wiedza nawigacyjna. Dalej przechodzimy do najważniejszej części, czyli epoki wikingów. Norwegowie są dumni z tego dziedzictwa, a muzeum pokazuje ten okres z dużą dbałością o detale. Zobaczymy, jak trudne i wymagające było życie na morzu, jak wiele zależało od warunków pogodowych, umiejętności żeglarzy oraz przystosowania się do zmiennych realiów.

W kolejnych salach mamy okazję zobaczyć rozwój żeglugi handlowej i rybołówstwa. Modele statków handlowych z różnych epok robią ogromne wrażenie – są wykonane z ogromną precyzją i przedstawiają zarówno potężne żaglowce z XVII i XVIII wieku, jak i mniejsze jednostki wykorzystywane do połowów. Równolegle prezentowane są historie ludzi – kapitanów, rybaków, handlarzy, którzy tworzyli codzienność norweskiej gospodarki morskiej. Ważnym elementem ekspozycji są także przyrządy nawigacyjne, mapy i dokumenty, które pokazują, jak ogromną wiedzę musiał posiadać każdy, kto decydował się wypłynąć na morze.


Osobną część muzeum poświęcono XX-wiecznej historii morskiej, w tym roli norweskiej floty handlowej podczas II wojny światowej. Norwegia, choć okupowana przez Niemcy, odegrała ważną rolę w działaniach aliantów – dzięki dużej flocie handlowej, która transportowała zaopatrzenie i ludzi na wszystkich frontach. Ekspozycja nie pomija trudnych tematów: strat w ludziach, zatopionych jednostek, niebezpieczeństw, z jakimi musieli się mierzyć marynarze. Wszystko przedstawione jest z dużym wyczuciem i poszanowaniem dla faktów, bez zbędnego patosu.

Muzeum Rybołówstwa (Fiskerimuseet)

Jako uzupełnienie, gorąco polecam wybrać się do dzielnicy Sandviken, gdzie znajduje się miejsce, które pozwoli nam spojrzeć na miasto przez pryzmat morza, ryb i ludzi, którzy przez wieki z morzem żyli w bezpośrednim związku. Rybołówstwo od zawsze było jednym z głównych filarów gospodarki i kultury Norwegii. 


Muzeum mieści się w zabytkowym, drewnianym magazynie rybnym z XIX wieku, co idealnie wpisuje się w tematykę ekspozycji. Wnętrze zachowuje ducha dawnego rybackiego zaplecza, a ekspozycje obejmują szerokie spektrum tematów: od tradycyjnych łodzi rybackich i narzędzi połowowych, przez rozwój technik konserwacji i transportu ryb, aż po współczesne zagadnienia związane z akwakulturą i zrównoważonym rybołówstwem. 


Wśród najciekawszych eksponatów znajdują się oryginalne łodzie z różnych regionów Norwegii, modele większych jednostek pływających, a także rozmaite narzędzia używane do łowienia, filetowania i suszenia ryb. Pomimo tradycyjnego charakteru, nie brakuje multimedialnych elementów pomagających nam zrozumieć, jak zmieniało się rybołówstwo na przestrzeni wieków i jak wygląda dziś. Ciekawie prezentowane są także kwestie związane z ochroną środowiska morskiego, zagrożeniami dla populacji ryb, zmianami klimatycznymi oraz wyzwaniami związanymi z przemysłem rybnym w XXI wieku.


Duży nacisk położony jest też na życie codzienne w rybackich społecznościach. Zobaczymy jak wyglądały domy rybaków, jak organizowano życie rodzinne, jak funkcjonowały porty i wioski rybackie. Dla każdego, kto chce lepiej zrozumieć kontekst, w jakim funkcjonuje Norwegia – to miejsce będzie bardzo wartościowym punktem programu.

Norges Fiskerimuseum (po lewej)

Muzeum Historii Naturalnej (Universitetsmuseet i Bergen)

Po wyjściu z Muzeum Morskiego polecam pójść kilka kroków dalej do Muzeum Historii Naturalnej, będącego częścią Uniwersytetu w Bergen. Mieści się ono w klasycystycznym budynku położonym na wzgórzu Nygårdshøyden.

Instytucja skupia się na prezentowaniu różnorodności życia na Ziemi – zarówno w ujęciu biologicznym, jak i geologicznym. Ekspozycja została podzielona na kilka głównych działów, z których każdy opowiada inny fragment tej ogromnej układanki. Zobaczymy doskonale przygotowane szkielety zwierząt, wypchane okazy ptaków, ssaków i gadów, a także ogromną kolekcję muszli, minerałów i skamieniałości. 

Najważniejszą częścią muzeum jest sala poświęcona geologii Norwegii. Dla osób, które interesują się fiordami i zastanawiają się, jak one powstały, będzie to bardzo dobra okazja, by zrozumieć działanie lodowców, ruchy tektoniczne i historię Ziemi w tym regionie. Prezentowane są tu również meteoryty, fragmenty skał wulkanicznych oraz przekroje warstw ziemi.

Z kolei część biologiczna ekspozycji prezentuje zwierzęta w ich naturalnych siedliskach. Duże wrażenie robią realistyczne dioramy – czyli sceny z wypchanymi zwierzętami osadzonymi w szczegółowo odwzorowanych krajobrazach. Zobaczymy, jak wygląda tundra, lasy deszczowe czy arktyczne wybrzeża.

Muzeum oferuje też nowoczesną część poświęconą zmianom klimatycznym i wpływowi człowieka na środowisko. Nie jest to jednak ekspozycja alarmistyczna, lecz raczej edukacyjna, pokazująca procesy, dane i prognozy, jak i również możliwe scenariusze działania. 

Przed muzeum

Troldhaugen – dom Edvarda Griega

Po poznaniu historycznego Bryggen i uroków starego Bergen, przyszedł czas na coś bardziej osobistego – miejsce, które nie tylko dokumentuje życie jednego z najsłynniejszych Norwegów, ale też subtelnie wprowadza w jego świat wewnętrzny. Troldhaugen, czyli dom Edvarda Griega, to niepozorne, ale niezwykle wymowne muzeum położone na południowych obrzeżach Bergen, nad brzegiem spokojnego jeziora Nordåsvannet. To właśnie tutaj kompozytor spędził większość swojego dorosłego życia, tworząc utwory, które dziś należą do klasyki muzyki europejskiej.

Kompleks składa się z kilku części – domu mieszkalnego Griegów, jego małej chatki kompozytorskiej, nowoczesnego pawilonu muzealnego, sali koncertowej oraz miejsca pochówku Edvarda i jego żony – Niny. Wszystko to rozmieszczone jest w spokojnym, zielonym otoczeniu, gdzie nic nie przytłacza. Miejsce żyje w rytmie opowieści, nie wystawy.

Sam dom Edvarda i Niny Griegów został zbudowany w 1885 roku i jest zachowany z dużą starannością. Wnętrza są urządzone w stylu mieszczańskim końca XIX wieku – nieprzesadnie luksusowo, ale z wyczuciem i charakterem. W salonie znajduje się fortepian Steinway, prezent od przyjaciół z okazji 25-lecia ich małżeństwa. Warto wiedzieć, że ten instrument do dziś wykorzystywany jest podczas koncertów – czasem można trafić na moment, kiedy rozbrzmiewa dokładnie w tych samych murach, gdzie niegdyś komponowano jedne z najważniejszych utworów norweskiej muzyki klasycznej.

Bardzo ważnym miejscem w całym kompleksie jest niewielka, drewniana chatka kompozytorska (komponisthytten), którą Grieg postawił nieco na uboczu, tuż nad brzegiem jeziora. Z zewnątrz wygląda niemal jak domek z zabawkowego miasteczka, ale w środku – absolutne minimum: biurko, fortepian i widok na wodę. Tutaj Edvard Grieg tworzył w samotności, z dala od gości i codziennych spraw. To miejsce pozostaje niemal nietknięte od czasu jego śmierci – czuć tu nie tyle ducha wielkiego artysty, co człowieka pracującego w ciszy i skupieniu.

Obok domu głównego znajduje się także nowoczesny pawilon muzealny, który mieści stałą ekspozycję poświęconą życiu i twórczości Griega, kawiarnię, sklepik z pamiątkami i punkt informacyjny. Wystawa to narracja o tym, kim był Grieg jako człowiek i artysta, z dużym naciskiem na jego relacje z żoną Niną (również muzyczką i jego partnerką sceniczną), znajomymi kompozytorami (między innymi Lisztem), a także jego silną tożsamość norweską, którą wyrażał w muzyce.

Integralną częścią Troldhaugen jest też Troldsalen – sala koncertowa, którą otwarto w 1985 roku z okazji stulecia domu. Architektonicznie jest niemal niewidoczna z poziomu terenu, bo została częściowo wbudowana w zbocze i przykryta dachem pokrytym trawą. W środku znajduje się przestrzeń koncertowa dla około 200 osób, z dużym przeszkleniem, przez które widać jezioro i chatkę kompozytorską. Od maja do września niemal codziennie odbywają się tu recitale fortepianowe.

Warto wspomnieć, że Grieg miał bardzo osobisty stosunek do tego miejsca. To nie była tylko letnia rezydencja, ale jego dom, gdzie pracował, odpoczywał, komponował, przyjmował gości, grał koncerty i… planował swój pogrzeb. Właśnie na jednym ze spacerów wokół jeziora wybrał miejsce swojego pochówku – skromna, wykuta w skale nisza znajduje się na stromym zboczu, z widokiem na wodę i las. Tutaj pochowano zarówno jego, jak i jego żonę Ninę.

Troldhaugen

Muzeum Theta 

Natomiast to muzeum skupia się na II wojnie światowej oraz działalności ruchu oporu w Norwegii. Jego nazwa pochodzi od grupy „Theta” – tajnej organizacji wywiadowczej, która odegrała ważną rolę podczas niemieckiej okupacji Norwegii.  Dzięki odwadze i determinacji członków tej grupy możliwe było skuteczne zbieranie informacji wywiadowczych i przekazywanie ich aliantom.


Wystawa w Muzeum Theta w Bergen to niezwykle interesująca ekspozycja poświęcona działalności tajnej organizacji wywiadowczej działającej w czasie niemieckiej okupacji Norwegii podczas II wojny światowej. Grupa „Theta” była jednym z kluczowych elementów norweskiego ruchu oporu, a jej członkowie odważnie ryzykowali życie, by zbierać i przekazywać aliantom informacje wywiadowcze. Wystawa w muzeum pozwala dokładnie poznać historię tej organizacji oraz zrozumieć, jak wyglądała ich praca „od kuchni”.


Ekspozycja składa się z wielu oryginalnych przedmiotów i pamiątek używanych przez agentów. Wśród nich polecam zwrócić uwagę na radioodbiorniki i nadajniki, służące do łączności radiowej, dokumenty z szyframi oraz fotografie dokumentujące działalność grupy. Wystawa przedstawia także narzędzia i techniki wykorzystywane do szyfrowania i deszyfrowania informacji, pokazując jak skomplikowana i ryzykowna była ta praca. 


Oczywiście poznamy też historię grupy Theta krok po kroku – od jej powstania, poprzez najważniejsze akcje i wydarzenia, aż do końca okupacji. Dzięki dobrze zorganizowanej wystawie możemy spokojnie zapoznać się z każdym eksponatem, przeczytać dokładne opisy oraz obejrzeć dostępne materiały multimedialne. 


Ponadto na wystawie znajdują się sylwetki najważniejszych członków grupy Theta – osób, które stały na czele działań wywiadowczych i sabotażowych, często ryzykując własnym życiem. Dzięki temu możemy lepiej zrozumieć ludzką stronę tych wydarzeń – motywacje, obawy i poświęcenie zwykłych ludzi w niezwykłych okolicznościach.



Rejsy 

Dzięki swojemu położeniu, Bergen jest również świetnym miejscem na rozpoczęcie rejsów po fiordach. Oferta rejsów z Bergen jest bardzo zróżnicowana – od krótkich, kilkugodzinnych wypraw po okolicznych zatokach, po całodniowe lub kilkudniowe wycieczki do najgłębszych i najbardziej znanych fiordów Norwegii. Najpopularniejszym kierunkiem jest zdecydowanie Sognefjord, nazywany często „królem fiordów” ze względu na swoją długość i znaczenie w norweskiej geografii. Do miejscowości Flåm, położonej w głębi fiordu, możemy dopłynąć szybką jednostką pasażerską, a następnie kontynuować podróż w głąb fiordu lub połączyć rejs z przejażdżką kolejką Flåmsbana. Taki rejs zajmuje zwykle cały dzień i pozwala zobaczyć zarówno mniejsze, mniej znane odnogi fiordu, jak i główne, bardziej uczęszczane trasy.

Drugim popularnym kierunkiem jest Hardangerfjord. Ten rejon jest położony nieco bliżej Bergen i przez to jest często wybierany przez tych, którzy mają mniej czasu. Rejsy po Hardangerfjordzie obejmują kilka mniejszych portów, a niektóre z nich oferują możliwość krótkich przerw i zejścia na ląd. Dzięki temu można na przykład zatrzymać się na kawę w lokalnej kawiarni, zobaczyć niewielką osadę rybacką albo po prostu rozprostować nogi. Hardangerfjord jest także często wybierany przez osoby zainteresowane odwiedzeniem wodospadów i sadów owocowych, które znajdują się w tym regionie – choć sam rejs nie zawsze gwarantuje dostęp do tych atrakcji bez dodatkowego transportu.

Dla osób, które chcą zaledwie poczuć klimat fiordów bez konieczności spędzania całego dnia na wodzie, dostępne są też rejsy kilkugodzinne – zazwyczaj trwające od 2 do 4 godzin. Takie wyprawy prowadzą przez najbliższe okolice Bergen, obejmując fiordy Osterfjorden lub Mostraumen. Trasy są krótsze, ale często bardzo zróżnicowane pod względem krajobrazu. Wiele z nich prowadzi przez przesmyki i strome ściany skalne, co pozwala zobaczyć charakterystyczne ukształtowanie fiordów bez konieczności dalszej podróży w głąb lądu.

Rejsy odbywają się na nowoczesnych jednostkach – zazwyczaj są to szybkie katamarany lub większe statki pasażerskie przystosowane do warunków pogodowych panujących na norweskim wybrzeżu. Na pokładzie najczęściej znajdują się przestrzenie zamknięte z dużymi panoramicznymi oknami oraz otwarte tarasy widokowe. 

Widoki z wody są niesamowite

Bergen Science Center (VilVite)

W czasie pobytu w Bergen warto spojrzeć na miasto nie tylko przez pryzmat fiordów, zabytkowych nabrzeży czy sztuki. Na terenie Marineholmen, znajduje się bowiem centrum nauki, które pozwoli nam odkrywać, dotykać, eksperymentować i przy okazji dobrze się bawić – bez względu na to, czy mamy 6, 16 czy 60 lat.

Na miejscu czeka ponad setka interaktywnych stanowisk i instalacji. Tematyka jest bardzo różnorodna – od fizyki, przez technologię, po biologię, oceanografię i klimat. Możemy samodzielnie uruchomić wir wodny, zbudować układ hydrauliczny, zrozumieć zasady działania turbiny wiatrowej albo przeprowadzić prosty eksperyment chemiczny. 

Ciekawym punktem programu jest symulator roweru w 3D, pozwalający na przejażdżkę po wirtualnym Bergen. Rower porusza się fizycznie, a ekran otacza użytkownika, tworząc wrażenie jazdy po prawdziwych ulicach, mostach i tunelach z całego świata. 

Część przestrzeni poświęcona jest też tematom związanym ze zmianami klimatycznymi, energią odnawialną i technologiami przyszłości. Mimo że to trudne zagadnienia, przedstawione są one w praktyczny sposób. Nie ma tu moralizowania – są dane, modele i przykłady, które pozwalają lepiej zrozumieć mechanizmy rządzące światem i rolę, jaką człowiek w nich odgrywa.

Polecam też zwrócić uwagę na strefę pokazów, gdzie kilka razy dziennie odbywają się prezentacje. To może być eksperyment fizyczny z ogniem, pokaz reakcji chemicznych albo wyjaśnienie zjawiska przy pomocy modeli i animacji. W zależności od pory dnia i sezonu program się zmienia, więc dobrze zajrzeć wcześniej na tablicę informacyjną albo stronę internetową centrum.

Wzgórza Bergen 

Bergen jest często nazywane „miastem siedmiu wzgórz”, zupełnie jak Rzym. 
Zacznijmy od najbardziej znanego i najczęściej odwiedzanego wzgórza, czyli Fløyen. Na jego szczyt możemy wygodnie wjechać kolejką linową Fløibanen, której dolna stacja znajduje się tuż obok historycznej dzielnicy Bryggen. Podróż kolejką trwa zaledwie kilka minut i jest bardzo przyjemna, a na górze czeka na nas sieć dobrze oznakowanych szlaków turystycznych ze wspaniałymi widokami.


Drugim ważnym wzgórzem jest Ulriken – najwyższy szczyt z „siedmiu wzgórz” Bergen, sięgający ponad 600 metrów nad poziom morza. Na jego szczyt możemy dostać się kolejką linową Ulriksbanen, której dolna stacja znajduje się w dzielnicy Landås, około pięć kilometrów od centrum miasta. Ulriken posiada rozbudowaną sieć szlaków trekkingowych, prowadzących przez różnorodne tereny – od gęstych lasów po skaliste grzbiety. 


Oprócz Fløyena i Ulriken, Bergen otaczają także inne wzgórza, takie jak Løvstakken, Sandviksfjellet, Rundemanen oraz Damsgårdsfjellet. Dzięki temu że są one mniej znane wśród turystów, stanowią doskonałe miejsca na spokojne spacery i aktywność na łonie natury bez tłumów. Do większości z tych wzgórz możemy dotrzeć za pomocą komunikacji miejskiej, ale osobiście polecam wejść samemu i cieszyć się widokami.


Podczas planowania wycieczki na wzgórza Bergen warto pamiętać o odpowiednim przygotowaniu. Pogoda w regionie fiordów potrafi być zmienna, dlatego dobrze jest mieć ze sobą ubranie dostosowane do różnych warunków – nie tylko ciepłe, ale też wodoodporne. Na większości tras znajdują się miejsca, gdzie można odpocząć lub zjeść coś ciepłego, jednak warto zabrać ze sobą przekąski i wodę, zwłaszcza jeśli planujemy dłuższą wędrówkę.

W drodze na Fløyen