Egipt Inaczej – Aleksandria i Jej Klimatyczne Atrakcje Turystyczne

Fort Katbaja (Qaitbay) 

Na północnym krańcu aleksandryjskiego wybrzeża stoi Fort Qaitbay – masywna, piaskowa twierdza, która od wieków pełniła rolę strażnika portu i symbolu obrony Aleksandrii. 

Twierdza została zbudowana w 1477 roku przez sułtana Al-Ashrafa Sayfa ad-Din Qaitbaya, jednego z władców mameluckich. Lokalizacja fortu nie była przypadkowa – powstał on na fundamentach legendarnej latarni morskiej Faros, uznawanej za jeden z siedmiu cudów świata starożytnego. Ta latarnia przetrwała ponad tysiąc lat, ale została zniszczona przez trzęsienia ziemi w XIII wieku. Do dziś w strukturach fortu możemy znaleźć bloki kamienne z charakterystycznymi śladami obróbki z czasów hellenistycznych – są to prawdopodobnie fragmenty z oryginalnej latarni.

Z kolei sam fort to solidna budowla obronna z grubymi murami, wieżami narożnymi i centralnym dziedzińcem. Możemy swobodnie zwiedzić wnętrza: korytarze, komnaty dla żołnierzy, magazyny i dawne stanowiska artyleryjskie. A na wyższych kondygnacjach znajduje się meczet z małym minaretem, dodany w czasach osmańskich. Architektura jest funkcjonalna. 

Dużą atrakcją są też widoki na port i otwarte morze – z murów można obserwować ruch łodzi rybackich, statków handlowych oraz fale rozbijające się o kamienny brzeg. Mimo upływu czasu, Fort Qaitbay nie stracił znaczenia w krajobrazie Aleksandrii – to miejsce, które zna każdy mieszkaniec i które wielu odwiedza w weekendy czy podczas rodzinnych spacerów.

Warto też zwrócić uwagę na muzealny charakter samego fortu – w jednej z sal wystawiono broń, stare mapy i makiety, które pokazują rozwój aleksandryjskiego portu i zmiany w fortyfikacjach na przestrzeni wieków. Choć ekspozycja jest dość skromna, daje duże pojęcie o tym, jak strategiczne było to miejsce w epoce sułtanów i Osmanów.

Niedaleko znajduje się również Oceanarium Aleksandryjskie, a kilka kroków dalej zaczyna się Corniche – główna aleksandryjska promenada ciągnąca się przez całe miasto.

Fort Katbaja, widziany z portu

Oceanarium Aleksandryjskie 

Tuż obok potężnych murów Fortu Qaitbay znajduje się miejsce, które odsłoni przed nami wiele ciekawych faktów na temat wschodniego Morza Śródziemnego.

Oceanarium powstało w latach 30. XX wieku i nosi wszystkie cechy instytucji z tamtego okresu: klasyczny budynek o kolonialnej architekturze, dziedziniec z mozaikami, wąskie korytarze i ciemniejsze wnętrza, które kontrastują z jasnym, śródziemnomorskim światłem na zewnątrz. Miejsce to zachowało pewien retro-charakter jako małe, lokalne muzeum z ekspozycją typową dla epoki sprzed smartfonów. Jest to dość unikalną cechą.

Główna część Oceanarium to niewielkie sale z rzędami akwariów prezentujących przede wszystkim gatunki ryb i bezkręgowców występujących w Morzu Śródziemnym, Morzu Czerwonym i Nilu. Nacisk jest położony na pokazanie tego, co naturalnie żyje wokół egipskich wybrzeży: mureny, koniki morskie, skorpeny, kraby, ślimaki morskie, a nawet lokalne gatunki ośmiornic i płaszczek. 

Pozostałe z sal pełnią natomiast funkcję małego muzeum morskiego. Znajdują się tam wypchane okazy ryb, modele łodzi rybackich, kolekcje muszli oraz podstawowe informacje o dawnych metodach połowu i egipskim rybołówstwie. W przeszklonych gablotach obejrzymy fragmenty koralowców, skorupy żółwi morskich i inne znaleziska z dna morskiego. 

Warto dodać, że informacje w oceanarium są głównie po arabsku, więc tłumacz w telefonie się przyda.

.

Muzeum Narodowe Aleksandrii 

To niewielkie, ale świetnie zorganizowane, muzeum oferuje nam pełne spojrzenie w historię i charakter tego portowego miasta. 

Budynek ma trzy kondygnacje, z których każda poświęcona jest innej tematyce. Na parterze znajdują się zbiory z czasów faraońskich – rzeźby, sarkofagi i amulety, ozdoby. Do najcenniejszych należy między innymi posąg bogini Bastet, figurki uszebti oraz mumie przechowywane w odpowiednich warunkach, umieszczone w oddzielnych gablotach.

Pierwsze piętro poświęcone jest okresowi grecko-rzymskiemu, który w kontekście Aleksandrii ma ogromne znaczenie. Wtedy miasto przeżywało swój największy rozkwit jako centrum nauki, handlu i kultury. Obejrzymy tutaj rzeźby w stylu hellenistycznym, portrety funeralne z Fajum, elementy architektoniczne oraz monety z czasów Ptolemeuszy i cesarstwa rzymskiego. Co ciekawe, sporo eksponatów pochodzi z wykopalisk prowadzonych w samym mieście.

Natomiast na drugim piętrze muzeum przechodzimy do czasów koptyjskich, islamskich i nowożytnych. Znajdują się tu zarówno chrześcijańskie krzyże i freski z kościołów, jak i elementy islamskiej kaligrafii, oraz broń, i meble z czasów osmańskich. Szczególnie interesująca jest sekcja dotycząca epoki Muhammadiego Alego, która ukazuje modernizację Egiptu, rozwój szkolnictwa, administracji i życia codziennego w Aleksandrii końca XIX wieku.

Warto zwrócić uwagę także na sam budynek – elegancki biały pałacyk z kolumnowym wejściem, klatką schodową z witrażem i detalami z epoki. To dawny dom kupca Asada Basili, zbudowany w latach 20. XX wieku. Dzięki temu wizyta tutaj nie jest tylko lekcją historii, ale też spojrzeniem na styl życia elity Aleksandrii sprzed stu lat.

Muzeum Narodowe Aleksandrii

Meczet Abu al-Abbasa al-Mursiego 

Nieopodal cytadeli Kajtbaja znajduje się również jedna z najbardziej charakterystycznych i zarazem najważniejszych świątyń w całym Egipcie – Meczet Abu al-Abbasa al-Mursiego

Meczet został wzniesiony na cześć sufickiego uczonego i mistyka Abu al-Abbasa al-Mursiego, który urodził się w 1219 roku w Murcji – mieście w dzisiejszej Hiszpanii, które wówczas należało do muzułmańskiej Andaluzji. Po upadku muzułmańskiego panowania na Półwyspie Iberyjskim, al-Mursi przeniósł się do Egiptu, gdzie osiedlił się w Aleksandrii. Tam zyskał wielki autorytet jako nauczyciel i duchowy przewodnik. Po jego śmierci w 1286 roku, miejsce pochówku stało się celem pielgrzymek, a z czasem wzniesiono tam meczet.

Pierwsza wersja budowli powstała już na początku XIV wieku, jednak obecna forma to wynik gruntownej przebudowy z XX wieku. Przebudowa nadała budowli styl inspirowany architekturą mamelucką, z widocznymi elementami osmańskimi i andaluzyjskimi, zachowując jednak lokalny, egipski charakter. 

Uwagę przykuwa charakterystyczna kremowo-żółta fasada, ogromna kopuła oraz strzelisty minaret, widoczny z wielu punktów nadmorskiej dzielnicy. Konstrukcja jest harmonijna, zdominowana przez delikatnie zdobione łuki, kolumnady i ornamenty roślinne, które nie przytłaczają, ale budują atmosferę kontemplacji. Wzrok przyciągają także misternie wykonane detale – arabeski, ażurowe okna i wyważona kaligrafia koraniczna. Wnętrze meczetu jest równie urzekające, gdzie przestronna sala modlitewna jest pokryta czerwonymi dywanami i otoczona marmurowymi filarami z piękną kaligrafią.

Warto dodać, że meczet stanowi także ważny element lokalnej tożsamości – znajdziemy go na wielu zdjęciach promujących Aleksandrię oraz na pocztówkach i przewodnikach. Dla wielu mieszkańców to miejsce symboliczne – świadectwo historii, religii i dumy z własnego dziedzictwa. No i również jest to przystanek dla wielu pielgrzymów podróżujących śladami sufickich świętych w Egipcie.

Wejście do meczetu

Królewskie Muzeum Biżuterii (Royal Jewelry Museum)

W jednej z bardziej eleganckich dzielnic miasta (Zizenii) znajduje się miejsce, które pozwala nam zajrzeć do świata egipskiej arystokracji sprzed rewolucji. 

Instytucja mieści się w dawnym pałacu księżniczki Fatmy Al-Zahraa, więc klimat zachowany jest już na starcie. Rezydencja została wzniesiona na początku XX wieku i stanowi ciekawe połączenie stylu europejskiego z elementami orientu. Marmurowe schody, wielokolorowe witraże, pozłacane sufity, drewniane inkrustacje, ozdobne sztukaterie – to wszystko tworzy bardzo szczególne tło dla prezentowanej kolekcji. Architektonicznie willa prezentuje się jak luksusowy dom letni kogoś, kto znał światowe trendy, ale był przywiązany do lokalnych detali.

Samą kolekcję muzeum tworzą osobiste przedmioty należące do członków dynastii Muhammad Ali – panującej w Egipcie od początku XIX wieku aż do rewolucji w 1952 roku. Wśród kilkunastu tysięcy eksponatów znajduje się zarówno typowa biżuteria (naszyjniki, pierścienie, diademy), jak i bardziej zaskakujące przedmioty codziennego użytku (na przykład złote sztućce, ozdobne fajki, czy misternie zdobione zegarki). Wiele z eksponatów zostało wykonanych na zamówienie przez europejskich jubilerów, ukazując silne były związki elit egipskich z zachodnim światem w tamtym okresie.

Oprócz biżuterii jest też trochę portretów rodzinnych, pamiątek z podróży, orderów, odznaczeń i osobistych upominków. Jedna z sal poświęcona jest w całości królowi Farukowi – ostatniemu panującemu monarchowi Egiptu. Między innymi obejrzymy tam jego kolekcję zegarków, broszki, tabakierki, a także ozdobne pudełka, które wręczano jako prezenty dyplomatyczne.

Po wyjściu z muzeum polecam przespacerować się po Dzielnicy Zizenia, w której znajduje się muzeum. Jest ona spokojniejsza od reszty Aleksandrii, pełna zieleni, z willami pamiętającymi czasy brytyjskiej obecności w Egipcie. 

Pałacyk i muzeum

Muzeum Grecko-Rzymskie

Tutaj zanurzymy się w okres, kiedy starożytny Egipt przenikał się z kulturą hellenistyczną i rzymską, tworząc unikatową mozaikę religii, sztuki i codziennego życia. Kolekcja liczy ponad kilkadziesiąt tysięcy obiektów, z czasów od Aleksandra Wielkiego po Bizancjum.

Bardzo cenną częścią kolekcji są posągi bogów i bóstw, które ukazują, jak Grecy i Rzymianie adaptowali egipskie wierzenia, łącząc je z własną mitologią. Przykładem może być Serapis – bóg stworzony na potrzeby zjednoczenia grecko-egipskiego społeczeństwa, który łączył cechy Zeusa, Ozyrysa i Apisa. W salach muzealnych zobaczymy również wizerunki Izydy, Harpokratesa, Hermesa czy Dionizosa – często przedstawiane w sposób nieoczywisty, z elementami typowo egipskimi, ale w stylistyce klasycznej rzeźby greckiej.

Kolejnym fascynującym działem jest zbiór portretów fajumskich – wyjątkowych obrazów malowanych na deskach, przedstawiających twarze zmarłych umieszczane w ich mumiach. Są to prawdopodobnie jedne z najbardziej osobistych dzieł starożytnej sztuki, pokazujące nie idealizowane sylwetki bogów, lecz prawdziwych ludzi – ze spojrzeniami, które zachowały się przez tysiące lat. Portrety te stanowią przykład unikalnego połączenia rzymskiego realizmu z egipską tradycją pogrzebową.

W muzeum obejrzymy również liczne sarkofagi, urny pogrzebowe, inskrypcje w języku greckim, łacińskim i koptyjskim, a także monety z różnych epok, pieczęcie, amulety i biżuterię. Wiele z tych obiektów pochodzi z wykopalisk prowadzonych w samej Aleksandrii, ale również z okolicznych miejscowości, takich jak Abu Qir czy Borg El Arab.

Oprócz sal wystawowych, muzeum posiada ogród archeologiczny, w którym ustawiono większe fragmenty architektoniczne, kolumny, kamienne trony i rzeźby, które nie zmieściły się we wnętrzu. Ogród ten to spokojna przestrzeń, gdzie możemy odpocząć, pospacerować oraz zastanowić się nad skalą i trwałością starożytnych cywilizacji.

Polecam też skorzystać z usług lokalnych przewodników, którzy opowiadają nie tylko o eksponatach, ale i o kontekście kulturowym Aleksandrii w starożytności – miasta będącego kiedyś jednym z głównych centrów wiedzy, nauki i religii w całym regionie Morza Śródziemnego.

Kolumna Pompejusza i Serapejon

Zwiedzając Aleksandrię, wielu turystów kieruje swoje kroki przede wszystkim nad morze – do Biblioteki Aleksandryjskiej, Fortu Kajtbaja czy pałacu Montazah. Polecam jednak zaplanować również wizytę w miejscu, które nieco wymyka się głównym szlakom, a mimo to stanowi ważne świadectwo starożytnej historii tego miasta. Chodzi o Kolumnę Pompejusza i pozostałości Serapejonu – świątyni poświęconej jednemu z najważniejszych bóstw epoki hellenistycznej.

Teren znajduje się na niewielkim wzniesieniu w południowo-zachodniej części Aleksandrii. Okolica nie została jeszcze w pełni wchłonięta przez nowoczesną zabudowę miasta, dzięki czemu możemy spokojnie obejrzeć starożytne pozostałości bez pośpiechu i tłumu. 

Kolumna Pompejusza to bez wątpienia centralny punkt całego kompleksu. Mimo mylącej nazwy, nie ma nic wspólnego z rzymskim wodzem Gnejuszem Pompejuszem – to efekt błędnej interpretacji dawnych podróżników. W rzeczywistości kolumna została wzniesiona na cześć cesarza Dioklecjana, który z końcem III wieku n.e. stłumił bunt w Aleksandrii i przywrócił porządek. Monument miał symbolizować cesarską władzę i stabilność. Sama kolumna mierzy około 27 metrów wysokości i została wykonana z czerwonego granitu asuańskiego. 

Kolumna była częścią większego kompleksu religijnego – Serapejonu, czyli świątyni dedykowanej Serapisowi. To bóstwo zostało wprowadzone do egipskiego panteonu przez Ptolemeuszy w celu połączenia greckich i egipskich tradycji religijnych. Serapis miał cechy zarówno Zeusa, jak i Ozyrysa – był bogiem podziemi, uzdrawiania, płodności i wiedzy. Serapejon w Aleksandrii pełnił ważną rolę nie tylko religijną, ale i społeczną. Przypuszcza się, że jego biblioteka była częścią lub filią samej Biblioteki Aleksandryjskiej. 

Dziś niewiele zostało z samego Serapejonu – zachowały się fragmenty kolumn, fundamenty i część schodów prowadzących do pierwotnego wejścia. Mimo to miejsce ma duże znaczenie historyczne i jest dobrze opisane na tablicach informacyjnych. Na uwagę zasługują także dwa kamienne posągi Sfinksów, które znajdują się nieopodal kolumny. Oba pochodzą z okresu wcześniejszego niż sam Serapejon i zostały tu przeniesione spoza miasta.

Cały teren jest zadbany i łatwy do zwiedzania – prowadzą po nim wytyczone ścieżki, a z platformy widokowej u stóp kolumny możemy obejrzeć rozciągający się poniżej wykop archeologiczny, gdzie wciąż trwają prace badawcze. 

Na terenie Serapejonu

Katakumby Kom El Shoqafa

Niedaleko Kolumny Pompejusza i wciąż z dala od turystycznych tras wzdłuż wybrzeża, znajduje się kolejne z najciekawszych stanowisk archeologicznych Aleksandrii – Katakumby Kom El Shoqafa. Zostały one odkryte przypadkiem w 1900 roku, gdy według miejskiej legendy osioł zapadł się w ziemię w pobliżu wzgórza, odsłaniając podziemne wejście. 

Archeolodzy, którzy zeszli do środka, szybko zdali sobie sprawę, że mają do czynienia z nekropolą z czasów rzymskich, która funkcjonowała najprawdopodobniej między I a III wiekiem naszej ery. Jej wyjątkowość polega nie tylko na skali (to największy tego typu kompleks w Egipcie), ale też na synkretyzmie kulturowym – widać tu bowiem zarówno tradycje faraońskie, jak i hellenistyczne oraz rzymskie.

Zwiedzanie katakumb zaczyna się od zejścia spiralnymi schodami w dół, na głębokość około 20 metrów pod ziemię. Wewnątrz znajduje się kilka poziomów i sal, większość z nich wykuta została bezpośrednio w skale wapiennej. Układ przestrzenny jest dobrze zachowany: korytarze prowadzą do komór grobowych, nisz, sal ceremonialnych i kolumbariów, w których składano szczątki zmarłych.

W centralnej części wyraźnie zauważa się unikalne połączenie motywów artystycznych: reliefy i rzeźby łączą egipskie motywy pogrzebowe (na przykład Anubisa, boga mumifikacji) z grecko-rzymską stylizacją postaci, ubioru i proporcji ciała. Anubis ubrany w rzymską tunikę, wykonujący rytuał nad sarkofagiem, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obrazów z katakumb – przykład, jak mieszkańcy Aleksandrii potrafili łączyć religie i tradycje w spójną całość. W innym miejscu znajdziemy kolumny w stylu doryckim, obok których pojawiają się motywy egipskich skrzydeł bogini Izydy.

Szczególnym elementem jest też Sala Caracali (Hall of Caracalla), nazwana tak nieco mylnie, ponieważ nie ma bezpośredniego związku z cesarzem. W tym pomieszczeniu odnaleziono zbiorowe pochówki – w tym, według niektórych źródeł, szczątki koni. Być może miało to związek z jakąś katastrofą lub zbiorowym rytuałem pogrzebowym, ale interpretacje są nadal przedmiotem dyskusji wśród archeologów.

Dzięki ciemnej tonacji i dyskretnemu oświetleniu został idealnie zachowanny klimat miejsca pochówku. Ciekawostką jest również fakt, że część korytarzy została zalana wodą gruntową i nie jest dostępna dla zwiedzających. Prace archeologiczne wciąż tam trwają.

W katakumbach

Rzymski Amfiteatr

Na terenie dzielnicy Kom El-Dikka znajdziemy kolejną pamiątkę po starożytnej Aleksandrii. Jest to Rzymski Amfiteatr, który został odkryty dopiero w latach 60. XX wieku, podczas prac budowlanych. Planowano w tym miejscu postawić nowy budynek administracyjny, ale natrafiono na starożytne kolumny i kamienne konstrukcje. Wstrzymano prace, rozpoczęto wykopaliska i tak odkryto jeden z najciekawszych obiektów archeologicznych Aleksandrii. 

Najważniejszym elementem jest oczywiście sam amfiteatr, choć warto od razu zaznaczyć, że jego forma odbiega nieco od klasycznych wyobrażeń znanych na przykład z Koloseum czy teatrów greckich. Obiekt ma kształt półkolisty, z 13 rzędami siedzeń z białego marmuru, częściowo zachowanymi i częściowo zrekonstruowanymi. Uważa się, że teatr mógł pomieścić około 600 osób. Służył raczej do przedstawień, debat publicznych lub spotkań politycznych niż do walk gladiatorów. Przypuszczalnie działał od III do VII wieku naszej ery, co czyni go jednym z dłużej funkcjonujących budynków tego typu w regionie.

Ciekawym elementem konstrukcji są numerowane miejsca siedzące – niektóre zachowały oryginalne inskrypcje, co sugeruje, że amfiteatr miał formę zorganizowaną, z przypisanymi miejscami. Dobrej jakości marmur oraz złożona akustyka wskazują, że było to miejsce prestiżowe, prawdopodobnie odwiedzane przez elitę miasta.

Obok głównego amfiteatru znajdują się także inne elementy stanowiska archeologicznego – pozostałości rzymskich domów, kolumn, mozaik, fragmentów łaźni i zabudowań administracyjnych. Niektóre z nich są oznaczone informacyjnymi tablicami. Polecam przyjrzeć się szczególnie kolumnom i kapitelom – wiele z nich zostało wykonanych z lokalnego kamienia, ale są też elementy sprowadzone z innych części imperium rzymskiego.

Amfiteatr

Kom El-Dikka 

Skupmy się jeszcze bardziej na Kom El-Dikka, bo jest to jedno z najbardziej niedocenianych, a zarazem fascynujących miejsc w Aleksandrii. Choć turystycznie rzadko bywa na pierwszym planie, stanowisko archeologiczne rozciągające się tuż obok centrum miasta skrywa wiele warstw historii, które pokazują, jak wyglądało codzienne życie w rzymskiej Aleksandrii. 

Kom El-Dikka (czyli w dosłownym tłumaczeniu „Wzgórze Gruzu”) przez długie dziesięciolecia pełniło rolę zapomnianego zakątka miasta – pokrytego ziemią, śmieciami i chaotyczną zabudową. Nikt nie podejrzewał, że pod powierzchnią znajduje się niemal kompletna dzielnica z czasów rzymskich. Dopiero przypadkowe odkrycie w latach 60. XX wieku zmieniło ten stan rzeczy. Podczas prac pod budowę nowego budynku administracyjnego natrafiono na marmurowe kolumny. Egipski rząd wstrzymał prace, a teren przekazano archeologom. Od tego momentu rozpoczęły się wieloletnie wykopaliska, prowadzone z dużym udziałem naukowców z Polski – przede wszystkim z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego, które do dziś koordynuje działania w tym rejonie.

Dziś Kom El-Dikka to rozległy teren archeologiczny, który daje nam możliwość spaceru wśród rzeczywistych pozostałości starożytnego miasta. Najbardziej znanym elementem tego kompleksu jest oczywiście wcześniej opisany Rzymski Amfiteatr, który służył raczej jako miejsce spotkań, wystąpień publicznych, odczytów czy małych przedstawień niż jako arena walk gladiatorów. Ale to tylko część całości. Kom El-Dikka to bowiem nie tyle pojedynczy zabytek, co cała dzielnica – z wyraźnym układem ulic, fundamentami budynków, fragmentami domów, łaźni i mozaikami, które przetrwały w zaskakująco dobrym stanie.

Szczególnie warte uwagi są właśnie pozostałości domów mieszkalnych – niektóre z nich zachowały kolorowe mozaiki podłogowe. Przedstawiają one geometryczne wzory, czasem także sceny roślinne lub figuralne. Z pewnością należały one do zamożnych właścicieli ceniących wysoki poziom estetyki. Kolejnym wyjątkowym elementem stanowiska są audytoria, czyli niewielkie sale wykładowe, zbudowane na planie półokręgu, z kamiennymi ławkami. Archeolodzy zidentyfikowali ich aż kilkanaście. Ich istnienie sugeruje, że w tym rejonie Aleksandrii mógł funkcjonować rodzaj późnoantycznej szkoły lub instytucji edukacyjnej. 

Na terenie Kom El-Dikka znajdują się także ruiny rzymskich term, czyli publicznych łaźni. Nadal jest widoczny układ pomieszczeń, fragmenty systemu ogrzewania podłogowego (hypocaustum), a także pozostałości basenów i kanałów wodnych. Tego typu infrastruktura potwierdza, że była to dobrze rozwinięta dzielnica – nie tylko mieszkalna, ale też rekreacyjna i funkcjonalna. Wszystko to razem układa się w obraz codziennego życia ludzi, którzy zamieszkiwali Aleksandrię w czasach, gdy miasto należało do najważniejszych metropolii Cesarstwa Rzymskiego.

Zwiedzanie Kom El-Dikka nie wymaga specjalnego przygotowania, ale warto poświęcić mu więcej niż tylko 15 minut. Teren jest ogrodzony i otwarty dla odwiedzających, a wstęp odbywa się tym samym wejściem, co do amfiteatru. Ścieżki są wytyczone, a część z nich prowadzi przez podwyższone platformy, dzięki którym możemy oglądać teren z góry. Na miejscu nie ma przewodników audio, ale bez trudu znajdziemy niezależnych przewodników, którzy oprowadzają po Kom El-Dikka w ramach większych tras po Aleksandrii.

Pozostałości miasta są rozległe

Pałac Montazah 

Wschodni kraniec Aleksandrii ma swój własny rytm – bardziej zielony i z wyraźną nutą dawnego królewskiego splendoru. Doskonale o tym świadczy Pałac Montazah – dawna letnia rezydencja rodziny królewskiej z czasów monarchii egipskiej. Pałac został zbudowany na początku XX wieku, z inicjatywy Abbasiego II – ostatniego chedywa Egiptu i Sudanu. Jego marzeniem było stworzenie miejsca odosobnienia, które pozwoliłoby mu uciec od politycznych napięć Kairu i spędzać czas w znacznie łagodniejszym klimacie nadmorskiej Aleksandrii.

Architektonicznie Montazah to ciekawa mieszanka wpływów – widoczne są tu elementy stylu neomauretańskiego i neoflorentyńskiego, ale też lokalne, egipskie detale dekoracyjne. Pałac nie jest dostępny do zwiedzania wewnątrz, ponieważ nadal pełni funkcję rezydencji prezydenckiej (choć nieużywanej regularnie), ale możemy z bliska przyjrzeć się jego fasadzie, wysokiej wieży z arkadami oraz pięknie ozdobionym balkonom i dachom. Całość nie została nigdy pomyślana jako monumentalna rezydencja do reprezentacji – to miał być raczej pałac wypoczynkowy, o czym przypomina jego rozkład i usytuowanie na klifie tuż nad zatoką.

Największym magnesem tego miejsca są jednak ogrody Montazah. Stanowią kilkadziesiąt hektarów zieleni, poprzecinanych alejkami spacerowymi, palmami, żywopłotami i kwitnącymi krzewami. Wędrując po ogrodach, polecam zwrócić uwagę na niewielki mostek łączący stały ląd z prywatną wyspą, niegdyś dostępną wyłącznie dla rodziny królewskiej. Dziś część tej przestrzeni została zamieniona w prywatny resort, ale sam most i jego okolica pozostają otwarte dla odwiedzających. Z punktu widokowego obok widać też prywatną plażę i niewielki port jachtowy, z którego kiedyś wypływały łodzie królewskie.

Na terenie kompleksu znajduje się również kilka mniejszych budynków z okresu monarchii, w tym dawny Pałac Mały (Salamlek), który dziś pełni funkcję luksusowego hotelu – Salamlek Palace Hotel. Obok znajdują się stylowe latarnie, klasyczne łuki bram wjazdowych i kamienne detale przypominające o europejskich wpływach w architekturze Egiptu z czasów protektoratu brytyjskiego.

Z ogrodów rozciągają się szerokie widoki na Morze Śródziemne. Warto podejść do nabrzeża, gdzie można złapać ciekawe kadry – mewy, kontrasty między zielenią a piaskowymi kolorami pałacu, czy też refleksy słońca na falach.

Pałac Montazach, wieczorem

Nowa Biblioteka Aleksandryjska

Na terenie promenady Corniche znajduje się również budynek, który łączy przeszłość miasta z teraźniejszością. To właśnie Bibliotheca Alexandrina – nowoczesna instytucja kulturalna i naukowa, która powstała nie tylko jako centrum wiedzy, ale też jako symbol odrodzenia idei antycznej biblioteki, tej słynnej, której dziedzictwo przetrwało głównie w opowieściach.

Otwarcie nowej Biblioteki Aleksandryjskiej miało miejsce w 2002 roku. Projekt był międzynarodowy – zainicjowany przez UNESCO i rząd Egiptu, finansowany z różnych źródeł, a zaprojektowany przez norweskie biuro Snøhetta. Od samego początku zamysł był jasny – nie chodziło o próbę wiernego odtworzenia antycznego budynku, tylko o stworzenie nowoczesnej przestrzeni, która połączy książki, technologie, badania naukowe, wystawy i wydarzenia kulturalne w jednym miejscu.

Ściana zewnętrzna pokryta jest blokami granitu, na których wyryto litery i znaki z ponad 100 różnych alfabetów – od egipskich hieroglifów po współczesne systemy pisma. Jest to symboliczne przypomnienie, że wiedza i język mają wymiar uniwersalny. Nachylony dach przypominający obracający się dysk słoneczny, jest nie tylko efektowny wizualnie, ale też pełni funkcję świetlika, wpuszczającego naturalne światło do wnętrza. Przed budynkiem znajduje się również pomnik Aleksandra Wielkiego, od którego imienia pochodzi przecież nazwa miasta.

Biblioteka ma ambicję stać się jednym z największych repozytoriów wiedzy na Bliskim Wschodzie – znajdują się tu książki w języku arabskim, angielskim, francuskim, a także w wielu innych językach. Znaczna część zasobów to zbiory cyfrowe, a instytucja współpracuje między innymi z Internet Archive i innymi instytucjami, digitalizując rzadkie dokumenty, mapy i rękopisy. W jej zbiorach znajduje się także ogromna kolekcja mikrofilmów, archiwów prasowych i multimediów.

Ściana z alfabetami

Muzea na terenie Biblioteki 

W kompleksie mieści się również kilka muzeów i przestrzeni wystawowych, zacznijmy więc od Muzeum Rękopisów (Manuscript Museum). Ta przestrzeń skupia się na zachowaniu i prezentacji dziedzictwa pisemnego różnych epok i kultur. Mimo że sama biblioteka jest nowoczesna, muzeum to działa trochę jak pomost między przeszłością a teraźniejszością. Nie znajdziemy tu jednak jedynie starożytnych papirusów za szkłem – całość została zaprojektowana z myślą o nowoczesnym odbiorcy, z wykorzystaniem multimediów, ekranów dotykowych i cyfrowych katalogów.

W zbiorach muzeum znajdują się reprodukcje i oryginały rzadkich manuskryptów, map, dokumentów religijnych, pism naukowych oraz tekstów z zakresu literatury, filozofii i astronomii. Pochodzą one zarówno z tradycji islamskiej, jak i chrześcijańskiej czy żydowskiej. Dużą część ekspozycji stanowią rękopisy arabskie – wiele z nich dotyczy medycyny, matematyki czy astronomii, czyli dziedzin, w których świat arabski odegrał historycznie znaczącą rolę.

Tuż obok czytelni i przestrzeni wystawienniczych znajduje się Muzeum Nauki (Science Museum) – miejsce stworzone z myślą o edukacji, głównie młodszych odwiedzających, ale nie tylko. Prezentowane są tu zagadnienia z zakresu biologii, fizyki, chemii czy astronomii – przy użyciu modeli, doświadczeń, gier edukacyjnych i stanowisk, z których możemy korzystać samodzielnie.

W odróżnieniu od klasycznych muzeów nauki, gdzie ekspozycja bywa statyczna i często zdominowana przez opisy, tutaj zostaniemy zachęceni do działania: kręcenia korbkami, naciskania przycisków, eksperymentowania. Jest to świetne miejsce nie tylko dla rodzin z dziećmi, ale też dla każdego, kto ma w sobie odrobinę ciekawości świata i lubi uczyć się przez zabawę.

Na terenie kompleksu Bibliotheca Alexandrina znajduje się również Planetarium Science Center, czyli nowoczesne planetarium, które stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów budynku (łatwo je zauważyć po kulistej, srebrzystej kopule). 

Prezentacje multimedialne odbywają się w wspomnianej specjalnej kopule projekcyjnej, dzięki czemu wrażenie przestrzeni i ruchu jest bardzo realistyczne. Zakres obejmuje zarówno proste filmy edukacyjne o Układzie Słonecznym, jak i bardziej zaawansowane materiały o czarnych dziurach, teorii względności czy misjach kosmicznych. 

Obok sali projekcyjnej znajduje się również interaktywna wystawa poświęcona astronomii i naukom kosmicznym. Obejrzymy tutaj modele planet, symulatory, a także poznać historię egipskich osiągnięć w tej dziedzinie. 

Wszystko to jest przystosowane do zwiedzania indywidualnego, ale dostępne są także audioprzewodniki oraz oprowadzania z przewodnikiem. Na miejscu działa punkt informacji turystycznej, który udziela aktualnych informacji o godzinach otwarcia i programie wydarzeń.

Stanley Bridge 

Choć ten obiekt niekoniecznie trafia na okładki przewodników, to stanowi jeden z najładniejszych punktów na mapie miasta. Styl mostu nawiązuje do neoklasycznych motywów, z czterema wieżyczkami przy wjazdach, które przypominają nieco wieże zamkowe lub dawne mury obronne. Zbudowany z jasnego kamienia, harmonizuje z kolorystyką wybrzeża i dobrze komponuje się z nadmorską architekturą.

Most ma około 400 metrów długości i służy głównie kierowcom, ale na jego bokach znajdują się szerokie chodniki. Z jednej strony możemy obserwować zatokę Stanley i rozrzucone po niej małe łódki rybackie. A z drugiej rozciąga się panorama części Corniche, z linią niskiej zabudowy, hotelami, apartamentowcami i plażami miejskimi. Doskonale widać też samą plażę Stanley, jedną z najpopularniejszych plaż publicznych w Aleksandrii. Jest to plaża, na którą schodzi się właśnie spod mostu – prowadzą tam schody i przejścia pod mostem, które otwierają się na nadbrzeżną przestrzeń z kolorowymi parasolami, leżakami i gwarem  wypoczywających.

Stanley Bridge jest też popularnym miejscem wśród fotografów i osób robiących sesje zdjęciowe. Najlepsze światło do zdjęć jest rano, gdy słońce odbija się w wodzie zatoki, lub późnym popołudniem, gdy wieżyczki mostu zyskują miękkie kontury w świetle zachodzącego słońca. Z kolei wieczorem most jest pięknie podświetlony. Warto jednak pamiętać, że jest to ruchliwa arteria, więc robienie zdjęć wymaga ostrożności.

Stanley Bridge w nocy

Plaże Aleksandrii 

Choć wielu odwiedzających kojarzy Aleksandrię przede wszystkim z biblioteką, latarnią morską czy grecko-rzymskimi ruinami, coraz częściej odkrywana jest z zupełnie innej strony – jako miejsce oferujące dostęp do Morza Śródziemnego, pełne spokojnych, miejskich plaż o zróżnicowanym charakterze.

Plaże w Aleksandrii nie są może tak znane jak te w kurortach nad Morzem Czerwonym, ale mają swój niepowtarzalny urok. W przeciwieństwie do wielu nadmorskich kurortów, tutaj nie wszystko jest skrojone pod turystę. Plaże są bardziej lokalne, często mniej uporządkowane, ale dzięki temu oferują inne, głębsze doświadczenie – zanurzenie się w codzienność miasta żyjącego z morzem i obok morza.

W Aleksandrii istnieje wiele rodzajów plaż – od otwartych, publicznych odcinków wybrzeża, przez zamknięte plaże prywatne z dostępem za opłatą, aż po plaże należące do hoteli, klubów lub organizacji. Większość dobrze utrzymanych plaż wymaga uiszczenia niewielkiej opłaty przy wejściu, jednak dzięki temu można liczyć na dostęp do podstawowej infrastruktury: leżaków, parasoli, pryszniców, a także punktów gastronomicznych. Ceny są zazwyczaj przystępne i różnią się w zależności od sezonu oraz lokalizacji.

Zacznijmy od tej, której temat już poruszyłem, czyli od Stanley Beach, znajdującej się tuż obok mostu Stanley. To miejsce jest szczególne nie tylko ze względu na charakterystyczną architekturę mostu, ale także dlatego, że z tej plaży rozciąga się widok na centralną część aleksandryjskiego wybrzeża. Sama plaża składa się z kilku małych zatoczek z dostępem do wody i szeregiem leżaków. Wokół znajduje się mnóstwo kafejek, barów i punktów z lodami, więc bez problemu możemy tu spędzić cały dzień.

Kolejnym popularnym miejscem jest Maamoura Beach – bardziej zorganizowana i często wybierana przez rodziny z dziećmi. Teren jest zamknięty, ale czysty i bezpieczny, z łatwym dostępem do udogodnień. Bliskość parku Montaza i pałacu królewskiego czyni tę część miasta szczególnie atrakcyjną, bo możemy połączyć dzień na plaży z dłuższym spacerem po ogrodach i historycznym kompleksie pałacowym. 

Innym interesującym miejscem jest plaża Mandara – mniej komercyjna, bardziej surowa, często uczęszczana przez mieszkańców wschodnich dzielnic miasta. Tutaj poczujemy atmosferę codziennego plażowania, z dala od zorganizowanej turystyki. 

Warto pamiętać, że standard plaż w Aleksandrii nie jest jednolity. Zdarzają się miejsca, gdzie czystość pozostawia nieco do życzenia, szczególnie w sezonie, gdy plaże są zatłoczone. Jeśli zależy Ci na komforcie, warto zasięgnąć wcześniej opinii lub wybrać się na plażę polecaną przez miejscowych.

Nawet zimą plaże Aleksandrii wyglądają atrakcyjnie