Gotlandia – Średniowieczna Wyspa Skarbów na Bałtyku

Visby – stolica wyspy

Stąd właśnie zaczynamy naszą podróż po Gotlandii. Visby jako główne miasto wyspy, jej historyczne, kulturowe i logistyczne centrum, od razu daje nam poczuć, że Gotlandia ma swoją osobną tożsamość. Chociaż formalnie to Szwecja, to jednak tutejszy rytm, architektura i historia tworzą zupełnie osobny świat. 

Wchodząc do Visby, nie sposób nie zauważyć potężnych, kamiennych murów obronnych otaczających stare miasto. Jest to autentyczny relikt z czasów, gdy Visby było ważnym portem Hanzy i jednym z najbardziej wpływowych miast na Bałtyku. Ściany mają około 3,5 kilometra długości, około 40 baszt i nadal wyglądają solidnie, jakby miały bronić miasta przed kolejnym najazdem. Spacer wzdłuż murów pozwala nam zobaczyć miasto z różnych perspektyw. Po jednej stronie znajdują się wąskie brukowane uliczki, a po drugiej – widok na morze i port.

Natomiast w centrum Visby roi się od ruin kościołów – w najlepszym sensie tego słowa. Gotlandia była w średniowieczu niezwykle zamożna, a Visby szczyciło się kilkunastoma kościołami. Po reformacji część z nich popadła w ruinę, ale nie zostały zniszczone do końca i dzięki temu dziś tworzą niepowtarzalny krajobraz miasta. Nie są to jednak martwe miejsca – często odbywają się tu koncerty, przedstawienia, a wieczorami ruiny są nastrojowo podświetlane.

Najbardziej efektowne są ruiny kościoła św. Katarzyny (Sankta Katarina) przy głównej ulicy Adelsgatan – gotycka konstrukcja z kolumnami, łukami i otwartym dachem. Dalej na północ natkniemy się na św. Mikołaja – obecnie wykorzystywany jako scena koncertowa i teatralna. Z kolei obok rynku stoją dwie ruiny – św. Drottena i św. Wawrzyńca, różniące się stylem: pierwsza bardziej surowa i romańska, a druga o charakterze wschodnim, niemal bizantyjskim. 

Spacerując po starym mieście, polecam od czasu do czasu zejść z głównego traktu. Wąskie uliczki, nazwane po szwedzku „gränder”, wiją się w nieprzewidywalnych kierunkach, prowadząc do małych dziedzińców, ukrytych ogrodów i starych domów z drewnianymi drzwiami, które wyglądają, jakby nic się nie zmieniło od kilkuset lat.

Nie brakuje też klimatycznych kawiarni i małych galerii. Szczególnie warto zatrzymać się w jednej z piekarni – gotlandzki chleb na zakwasie to lokalna duma, a aromat świeżych wypieków unoszący się rano w starym mieście robi swoje.

Mury i wieże Visby

Gotlandzkie Muzeum (Gotlands Museum)

Po spacerze wśród średniowiecznych murów i uliczek Visby warto na chwilę zwolnić tempo i zajrzeć do miejsca, które wprowadzi nas głębiej w historię wyspy. 

Najbardziej charakterystycznym elementem zbiorów są tak zwane kamienie obrazkowe – unikalne dla Gotlandii płyty kamienne, zdobione rzeźbieniami przedstawiającymi sceny z mitologii nordyckiej, codziennego życia, walk czy podróży. W muzeum można zobaczyć dziesiątki takich kamieni, z różnych okresów, a każda płyta to osobna opowieść. Spacerując po sali poświęconej kamieniom obrazkowym, trudno nie odnieść wrażenia, że są one czymś więcej niż tylko zabytkami.  

W kolejnej z sal znajduje się wystawa poświęcona dramatycznym wydarzeniom z 1361 roku, kiedy to armia duńska zaatakowała Gotlandię. Kulminacją tych wydarzeń była bitwa pod Visby – jedno z najbardziej krwawych starć średniowiecznej Skandynawii. Na wystawie można zobaczyć nie tylko broń i zbroje z tego okresu, ale też szczątki poległych, które odnaleziono podczas wykopalisk wokół murów miasta. Choć sama tematyka jest trudna, ekspozycja została zaaranżowana z dużym wyczuciem – zachowując szacunek wobec zmarłych, a jednocześnie pokazując realia średniowiecznego konfliktu. Nieczęsto ma się okazję zobaczyć materialne ślady bitwy sprzed ponad 600 lat.

Muzeum posiada również kolekcję skarbów z epoki wikingów i średniowiecza. W specjalnej sali zwanej Skattkammaren (czyli Skarbcem) wyeksponowano złote i srebrne ozdoby, monety, pierścienie, brosze, a także przedmioty codziennego użytku, które odkrywano przez dziesięciolecia w różnych częściach wyspy. Zbiory te pokazują nie tylko bogactwo dawnych mieszkańców Gotlandii, ale też ich powiązania handlowe – wiele przedmiotów pochodzi z bardzo odległych zakątków Europy i Azji.

Warto również wspomnieć o wystawie poświęconej samemu życiu codziennemu dawnych Gotlandczyków. Dzięki znaleziskom archeologicznym i rekonstrukcjom możemy zajrzeć do ich domów, zobaczyć, czym się zajmowali, jak się ubierali, co jedli i jak wyglądała ich religia. Wystawa ta jest szczególnie atrakcyjna dla dzieci i rodzin, bo wiele elementów można dotknąć, przesunąć, a nawet uruchomić.

Oprócz ekspozycji archeologicznych, muzeum prezentuje także sztukę (zarówno dawną, jak i współczesną) często z silnym lokalnym kontekstem. Gotlandia ma bogatą tradycję artystyczną, a wielu artystów i rzemieślników działało i działa na wyspie do dziś. Regularnie zmieniające się wystawy czasowe prezentują fotografie, rzeźby, malarstwo, a także sztukę użytkową. Wyraźnie tutaj widać, jak mocno natura i krajobraz Gotlandii wpływają na wyobraźnię twórców.

Muzeum posiada również ekspozycje związane z przyrodą wyspy. Znajdują się tutaj skamieliny, minerały, a także eksponaty związane z morskim życiem Gotlandii. W jednej z sal dzieci mogą zbudować własny statek, przebrać się za wikinga, wejść do namiotu kupieckiego albo uruchomić modele dawnych maszyn.

Ponadto, w ciągu roku muzeum organizuje wystawy czasowe, powiązane z aktualnymi tematami społecznymi, ekologicznymi lub artystycznymi. Tego roku jednym z największych wydarzeń była wystawa „Midgård – Gotlands vikingar”, która w nowoczesny i atrakcyjny sposób opowiadała o codziennym życiu Gotlandczyków w czasach wikingów.  Ciekawą propozycją była też wystawa „Viking Gold – Treasure Politics since 1800”, która analizowała losy odnalezionych skarbów z perspektywy społecznej i politycznej, co stanowiło ciekawe uzupełnienie klasycznej narracji archeologicznej.

Kamienie obrazkowe w muzeum

Katedra Visby

Po zwiedzeniu murów miejskich oraz Muzeum Gotlandzkiego, przyszedł czas na najważniejszą świątynię w mieście – Katedrę Visby. To miejsce, które w pełni oddaje ducha Visby, łącząc w sobie historię, architekturę i głęboki wymiar duchowy.

Świątynia została wzniesiona na przełomie XII i XIII wieku, kiedy Visby rozkwitało jako jedno z najważniejszych centrów handlowych na Bałtyku. Początkowo była to stosunkowo skromna świątynia parafialna, ale z czasem, wraz z rozwojem Visby, kościół został rozbudowany i przekształcony w okazałą katedrę, pełniącą funkcję duchowego centrum całej Gotlandii.

Architektura katedry to klasyka gotyku północnej Europy – masywne kamienne mury, ostrołukowe okna i strzeliste sklepienia. Jednak to, co najbardziej przyciąga uwagę, to harmonijne połączenie surowości kamienia z ciepłem drewnianych elementów wnętrza. Wnętrze świątyni zachowało wiele zabytkowych detali, które przetrwały wieki – między innymi chrzcielnicę z XIV wieku, barokowy ołtarz główny oraz bogato zdobioną ambonę.

Spacerując po katedrze, polecam zwrócić uwagę na fragmenty średniowiecznych fresków, które są świadectwem bogatej historii tego miejsca. Wśród nich znajdują się również epitafia dawnych mieszkańców Visby – mieszczan i kupców, którzy przez wieki budowali potęgę miasta. Ciekawym elementem są również zabytkowe organy z XVIII wieku, które do dziś wykorzystywane są podczas nabożeństw i koncertów.

Zwiedzanie możemy odbyć z przewodnikiem, który opowie nam więcej o historii katedry i podzieli się lokalnymi ciekawostkami. Po intensywnym dniu spędzonym na oglądaniu zabytków miejskich i muzealnych, wizyta w katedrze pozwala na chwilę refleksji i odpoczynku.

Katedra św. Mikołaja

Skansen Bungemuseet

Po obejrzeniu Visby polecam zobaczyć Gotlandię z innej perspektywy – tej bardziej wiejskiej, związanej z codziennym życiem ludzi, którzy żyli tu daleko od handlowych centrów i portowych krzyżówek. Idealnym miejscem na takie doświadczenie jest Bungemuseet, położone na północy wyspy, niedaleko miejscowości Fårösund. Ten skansen zapewni nam spokojną, konsekwentną narrację o życiu na gotlandzkiej wsi od XVII do początku XX wieku.

Na terenie muzeum zgromadzono ponad sto budynków, zebranych z różnych zakątków Gotlandii i ustawionych tak, by tworzyły logiczne, tematyczne układy: zagrody rodzinne, gospodarstwa, warsztaty, kapliczki i domy biedniejszych mieszkańców. Każdy z tych obiektów został przeniesiony z innego miejsca i starannie zrekonstruowany z zachowaniem materiałów, konstrukcji i funkcji. Do wielu budynków możemy wejść, przysiąść na ławie, dotknąć narzędzi oraz poczuć zapach starego drewna i kurzu. 

Duże wrażenie robią wnętrza domów mieszkalnych. Wiele z nich pokazuje warunki życia ludzi, którzy nie byli szlachtą ani mieszczanami – ich przestrzenie są skromne, czasem ciemne, ale zaskakująco funkcjonalne. Wystrój z jednej strony pokazuje ubóstwo, ale z drugiej – zaradność i umiejętność wykorzystywania tego, co dostępne lokalnie.

Poza domami mieszkalnymi dużą część skansenu zajmują budynki gospodarcze i warsztaty. Polecam zajrzeć do dawnej kuźni, w której wciąż widać narzędzia kowalskie, do warsztatu szewca, pracowni tkackiej czy młyna. Ponadto latem pojawiają się rzemieślnicy w strojach z epoki, którzy demonstrują dawne techniki pracy: ręczne przędzenie lnu, tkanie na krosnach, wyrób gwoździ, wędzenie ryb, czy pieczenie chleba w piecu opalanym drewnem. 

Ciekawym przystankiem na trasie jest też stara szkoła z przełomu XIX i XX wieku. Ustawione w niej ławki i przybory uczniów pokazują nie tylko system edukacji, ale też bardzo konkretne wartości, które przekazywano dzieciom. W tamtych czasach obowiązki zaczynały się wcześnie, a edukacja była zarówno szansą, jak i rygorem.

Wiatraki swoją drogą to osobna historia. Na terenie skansenu stoi kilka typowych gotlandzkich „väderkvarnar”, które niegdyś były znakiem rozpoznawczym wyspy. Ich konstrukcja z obrotowym dachem i ogromnymi skrzydłami wygląda bardzo malowniczo, ale warto też przyjrzeć się ich wnętrzu i zrozumieć, jak działały i ile wysiłku trzeba było włożyć w produkcję mąki czy paszy.

Muzeum pozwala nam zobaczyć Gotlandię nie tylko przez pryzmat ruin kościołów, średniowiecznych murów i hanzeatyckiego handlu, ale również przez życie zwykłych ludzi, którzy tworzyli tę wyspę na co dzień – żyjąc skromnie i blisko ziemi. 

W centrum skansenu

Muzeum Obrony Gotlandii (Gotlands Försvarsmuseum)

Po zwiedzaniu skansenu Bungemuseet polecam przejść na drugą stronę drogi, gdzie krajobraz i narracja zmieniają się diametralnie. Tu bowiem znajduje się Muzeum Obrony Gotlandii, stanowiące naturalne uzupełnienie dla obrazu Gotlandii – tej już nie wiejskiej, lecz nowoczesnej, zmilitaryzowanej, zakorzenionej w realiach zimnej wojny i obrony terytorialnej Szwecji.

Ekspozycja obejmuje zarówno część wewnętrzną, z klasyczną muzealną narracją, jak i otwartą przestrzeń plenerową, gdzie stoją samoloty, działa, pojazdy opancerzone i urządzenia radarowe. Najważniejszymi eksponatami są tutaj szwedzkie myśliwce Saab, które przez dekady były dumą narodowego przemysłu zbrojeniowego i ważnym filarem obrony Gotlandii. 

Możemy dokładnie przyjrzeć się ich detalom konstrukcyjnym, układowi silników i wnętrzu kokpitu. Łatwo wyobrazić sobie, jak wyglądała codzienna służba pilotów, których zadaniem było patrolowanie granic powietrznych, reagowanie na naruszenia przestrzeni nad Bałtykiem i utrzymywanie gotowości w czasie, gdy napięcia między blokami Wschodu i Zachodu miały bardzo silny wymiar. 

W muzeum pokazano również rozwój technologii radarowych i systemów łączności, które umożliwiały monitorowanie przestrzeni powietrznej. Wielkie anteny, przekaźniki i wieże obserwacyjne są zestawione z autentycznymi pojazdami wojskowymi: transporterami opancerzonymi, ciężarówkami łączności, wyrzutniami i armatami przeciwlotniczymi.

Z kolei w części wewnętrznej muzeum znajdziemy ekspozycje tematyczne poświęcone całej militarnej obecności na wyspie. Są tu materiały z czasów II wojny światowej, mapy i plany obrony, modele bunkrów, elementy uzbrojenia osobistego, mundury oraz dzienniki i dokumenty pokazujące codzienność służby żołnierzy na Gotlandii. Interesującym wątkiem jest także obecność szwedzkiej obrony cywilnej – z pokazem sprzętu używanego podczas kryzysów, maskami przeciwgazowymi, alarmami, a nawet prowizorycznymi schronami. 

Nie brakuje też przestrzeni edukacyjnej dla dzieci – są tu proste interaktywne stanowiska, gdzie najmłodsi mogą sprawdzić się jako operatorzy radarów, przymierzyć hełmy, wsiąść do pojazdu wojskowego lub pobawić się w miniaturowym symulatorze lotu. Jest to dobre przełamanie cięższej, bardziej technicznej treści dla starszych zwiedzających.

Antonov An-2

Jaskinia Lummelundagrottan 

To, co przyciąga do tej jaskini, to nie tylko sama jaskinia, ale też cała historia jej odkrycia – w połowie XX wieku natknęli się na nią trzej nastoletni chłopcy, którzy przez lata badali podziemne korytarze, przeciskali się przez szczeliny i dokumentowali to, co znaleźli. Ich opowieść stała się lokalną legendą, a dziś jest częścią wystawy przy wejściu do kompleksu. 

Standardowa trasa trwa około 30-40 minut i prowadzi przez łatwo dostępne, oświetlone korytarze. Przewodnicy opowiadają nie tylko o geologii, ale też o historii odkrycia jaskini i o tym, jak wyglądała eksploracja w czasach, gdy nie było żadnych świateł ani zabezpieczeń. Ciekawostką jest też to, że część jaskini nadal nie została w pełni zbadana – wiadomo, że są dalsze korytarze, ale dostęp do nich jest trudny i wymaga specjalistycznego sprzętu.

Dla bardziej ambitnych dostępna jest także trasa rozszerzona „adventure tour”, która obejmuje mniej dostępne części jaskini. Taka wyprawa daje zupełnie inne doświadczenie – więcej eksploracji, mniej „standardowego zwiedzania”. Wycieczka trwa zazwyczaj od 2 do 3 godzin i trzeba ją rezerwować z wyprzedzeniem. 

Natomiast obok jaskini znajduje się niewielkie centrum dla odwiedzających z wystawą edukacyjną oraz spory ogród. Nie ma potrzeby specjalnego przygotowania do podstawowego zwiedzania – wystarczą zwykłe buty sportowe i coś cieplejszego do ubrania, bo w jaskini przez cały rok utrzymuje się temperatura około 8°C. 

Sama jaskinia znajduje się około 13 kilometrów na północ od Visby, a dojazd samochodem na bezpłatny parking zajmuje niecałe 20 minut. Jest też opcja dojazdu komunikacją publiczną.

Muzeum Kolei 

Kolej na Gotlandii była niegdyś nieodłącznym elementem codziennego życia i gospodarki wyspy. Sieć kolejowa powstała pod koniec XIX wieku i przez wiele lat umożliwiała przewóz nie tylko pasażerów, ale także ważnych towarów, takich jak drewno, kamień czy produkty rolne, które były filarem gotlandzkiego eksportu. Dzięki temu transportowi wyspa stała się bardziej dostępna, a lokalne społeczności mogły łatwiej się rozwijać i utrzymywać kontakty handlowe.

Muzeum Kolei pozwala nam poznać tę fascynującą historię od podstaw. W trakcie zwiedzania zobaczymy, jak wyglądały pierwsze parowozy i wagony, jakie standardy obowiązywały na wyspie, a także jakie wyzwania techniczne stawiała specyfika gotlandzkiego terenu. Kolej miała duże znaczenie nie tylko gospodarcze, ale również społeczne – ułatwiała również codzienne życie, podróże i kontakt między oddalonymi miejscowościami.

Najcenniejszymi eksponatami są odrestaurowane parowozy, które możemy obejrzeć z bliska, a czasem nawet usłyszeć charakterystyczne gwizdy podczas specjalnych wydarzeń i przejazdów organizowanych przez muzeum. Oprócz lokomotyw na uwagę zasługują także wagony – od luksusowych wagonów pasażerskich po proste wozy towarowe.

W muzeum znajdują się również liczne fotografie i dokumenty archiwalne, które pozwalają nam lepiej zrozumieć rozwój kolei na wyspie, a także wpływ kolejnictwa na życie mieszkańców Gotlandii. Interaktywne wystawy i modele ukazują techniczne aspekty działania kolei oraz prezentują, jak wyglądała praca maszynistów, konduktorów i innych pracowników kolejowych.

Na terenie muzeum regularnie organizowane są różne wydarzenia, w tym oczywiście przejazdy retro pociągami na krótkich odcinkach torów. To miejsce pozwala zanurzyć się w świat techniki i transportu sprzed lat, zrozumieć, jak bardzo kolej przyczyniła się do rozwoju lokalnych społeczności.

Przygotowania do przejazdu

Wyspa Fårö

Po kilku dniach zwiedzania Gotlandii, polecam wybrać się na Fårö. Jest to mała wyspa położona na północnym krańcu Gotlandii, którą dzieli zaledwie kilka minut promowej przeprawy. 

Sama podróż na Fårö to już ciekawy element wycieczki. Najpierw musimy dotrzeć do Fårösund – niewielkiej miejscowości na północnym krańcu wyspy. Stamtąd odpływa darmowy prom, który całą dobę kursuje co kilkanaście minut. Nie trzeba rezerwować biletu ani planować wszystkiego co do minuty – wystarczy przyjechać, ustawić się w kolejce i poczekać. 

Prom zabiera zarówno pieszych, jak i samochody, a gdy tylko zejdziemy (lub zjedziemy) na ląd po drugiej stronie, krajobraz zmieni się praktycznie od razu. Fårö wita przestrzenią, niską zabudową i brakiem miejskiego zgiełku. Nie ma tu dużych sklepów czy tłumów, a jest za to ogromna ilość nieoczywistego uroku.

Największą atrakcją wyspy są bez wątpienia raukary – skalne formacje, które przez tysiące lat były rzeźbione przez wiatr, wodę i czas. Możemy je znaleźć w kilku miejscach, ale dwa najbardziej znane to Langhammars i Digerhuvud. Langhammars to skupisko potężnych formacji skalnych nad samym brzegiem morza. Wyglądają jak porzucone przez naturę rzeźby, przypominające postacie lub zwierzęta. Digerhuvud z kolei to najdłuższy obszar raukarów w całej Szwecji – ciągnie się wzdłuż zachodniego wybrzeża i najlepiej go poznawać, jadąc powoli samochodem lub rowerem i zatrzymując się w kilku punktach widokowych. 

Jeśli ktoś ma ochotę na odpoczynek nad wodą, to warto zatrzymać się na plaży Sudersand. To największa plaża na Fårö, szeroka i piaszczysta, z bardzo łagodnym zejściem do morza. W sezonie działa tu niewielka infrastruktura – restauracja, kawiarnia, pole namiotowe, wypożyczalnia rowerów i kajaków. 

Wyspa nie jest duża, ale warto poruszać się po niej samochodem lub rowerem, gdyż odległości między atrakcjami potrafią zaskoczyć. Drogi są w większości asfaltowe, choć zdarzają się szutrowe odcinki, więc warto być przygotowanym. Co ważne – na Fårö nie ma stacji benzynowej, więc musimy zatankować jeszcze na Gotlandii, najlepiej w Fårösund. 

Raukary

Bergmancenter

Dla tych, którzy interesują się kulturą i historią, Fårö oferuje też zupełnie inny wymiar – filmowy. Na wyspie mieszkał i pracował jeden z najwybitniejszych reżyserów światowego kina – Ingmar Bergman. Wyspa była jego azylem, inspiracją, a także miejscem akcji wielu jego filmów. 

Sam budynek to dawna szkoła podstawowa, przekształcona w nowoczesne centrum kulturalne. W środku znajdziemy kilka przestrzeni wystawienniczych, salę kinową, niewielką księgarnię z książkami i filmami oraz kawiarnię z widokiem na przydrożną łąkę. 

Wystawa główna koncentruje się oczywiście na życiu i pracy Ingmara Bergmana, ale nie w sposób pompatyczny. Są fragmenty scenariuszy, zdjęcia z planu, osobiste notatki, wycinki prasowe, rekwizyty z filmów, a także ciekawe materiały wideo, które pokazują jak Fårö stało się dla reżysera nie tylko miejscem pracy, ale też azylem. Natomiast w sali kinowej możemy trafić na projekcje filmów, również tych mniej znanych).

Wejście do muzeum

Kościół Fårö (Fårö kyrka)

Po wyjściu z muzeum polecam jeszcze trochę się rozejrzeć. Na północ od muzeum znajduje się również się Hammars, czyli prywatna rezydencja Bergmana. Z kolei na południe od Bergmancenter znajduje się mały kościółek Fårö kyrka, obok którego spoczywa Bergman (wspólnie z Ingrid, jego ostatnią partnerką). Nagrobek jest prosty, skromny, bez napisu w stylu „wielki reżyser” – tylko imiona, daty, krzyż.  

Skupmy się bardziej na kościele, bo naprawdę warto. Budynek pochodzi z XIV wieku, a z biegiem wieków dostawiano nowe elementy, przenoszono wejścia i dobudowywano zakrystię. Świątynia zmieniała się razem z ludźmi i ich potrzebami. Na przykład okna po północnej stronie pojawiły się dopiero w XVIII wieku, by do środka wpadało więcej światła. A w 1859 roku przesunięto główne wejście z boku do wieży – i tak do dziś wchodzi się przez masywne drzwi od frontu.

W środku uwagę przyciągają drewniane ławki, kazalnica z XVIII wieku oraz chrzcielnica z XIV stulecia, wykonana z wapienia, lokalnego kamienia, z którego zbudowana jest cała Gotlandia. Ale chyba najbardziej uwagę zwracają obrazy położone w bocznej nawie, które dokumentują jedno z bardziej dramatycznych wydarzeń w historii wyspy.

To tak zwane „Käuta paintings” -, obrazy upamiętniające wyprawę piętnastu myśliwych fok z 1603 roku. Zostali uwięzieni na krze lodowej, po czym dryfowali przez dwa tygodnie i ledwo uszli z życiem. Jest to rodzaj wota wdzięczności, które przez wieki przypominało mieszkańcom Fårö, jak silna musi być wspólnota, by przetrwać.

Ołtarz w kościele

Plebania Vamlingbo Prästgård 

Natomiast na przeciwległym, południowym krańcu Gotlandii znajduje się Vamlingbo Prästgård. Jest to miejsce o wielu twarzach: historyczne, ogrodnicze, kulinarne, artystyczne – ale przede wszystkim ludzkie i spokojne.

Największą artystyczną atrakcją jest muzeum poświęcone Larsowi Jonssonowi – szwedzkiemu malarzowi i ilustratorowi, który zasłynął z niezwykłych akwareli przedstawiających ptaki i krajobrazy Skandynawii. Jonsson mieszka na Gotlandii od lat, a południowa część wyspy to jego największa inspiracja. W muzeum, które się na pierwszym piętrze plebanii, obejrzymy zarówno jego znane obrazy, jak i szkicowniki, notatki, studia terenowe, a także wystawy czasowe z udziałem zaproszonych gości – fotografów, grafików i innych artystów związanych z naturą. 

Za plebanią jest równie ciekawie, gdyż rozciąga się tam starannie zaplanowany ogród, który czerpie inspiracje z dawnych ogrodów klasztornych, barokowych założeń i lokalnych, gotlandzkich tradycji ogrodniczych. Podzielony jest na osiem części mających nieco inny klimat, ale razem tworzących harmonijną przestrzeń do spaceru i obserwacji. Warta uwagi jest też szklarniowa część ogrodnicza, w której możemy kupić lokalne produkty.

Z kolei w dawnych stajniach działa Naturum Gotland – małe centrum edukacyjne poświęcone przyrodzie wyspy. Dowiemy się tutaj wiele ciekawych faktów o geologii Gotlandii, roślinach i zwierzętach występujących w regionie, a także uzyskamy informacje o trasach pieszych, rowerowych i punktach obserwacyjnych. 

Vamlingbo Prästgård jest ciekawym miejscem, w którym wiele dziedzin życia przenika się w spójną, naturalną całość. 

.

Wyspy Stora Karlsö i Lilla Karlsö

Po zobaczeniu Gotlandii i surowych formacji skalnych na Fårö, możemy odnieść wrażenie, że szwedzkie wyspy na Bałtyku nie mają już nic nowego do zaoferowania. Ale wystarczy przenieść się nieco na zachód od głównej wyspy, by odkryć zupełnie inne oblicze regionu – bardziej ciche, skupione na przyrodzie i niemal odizolowane od turystycznego szumu. Mowa o dwóch wyspach: Stora Karlsö i Lilla Karlsö. Choć niewielkie, stanowią wyjątkowy punkt wycieczki, szczególnie dla tych, którzy szukają czegoś bardziej kameralnego, mniej przetartego przez przewodniki i blogi podróżnicze.

Stora Karlsö, czyli „Duża Karlsö”, jest znana jako drugi najstarszy rezerwat przyrody na świecie – objęta ochroną już w 1880 roku. Sama ta informacja ustawia ją w rzędzie miejsc, które nie zostały odkryte przez przypadek, ale od początku traktowane były z dużym szacunkiem i ostrożnością. Wyspa nie jest duża, ponieważ ma zaledwie kilka kilometrów długości, ale dzięki swojemu odosobnieniu zachowała charakter, który trudno znaleźć na popularnych trasach. Promy odpływają z Klintehamn na Gotlandii i kursują regularnie w sezonie letnim, od maja do sierpnia. Rejs trwa niecałe pół godziny, ale wystarczy, by poczuć zmianę nastroju – z cywilizowanego Gotlandu przenosimy się w miejsce, gdzie dominuje natura.

Z kolei Lilla Karlsö (czyli „Mała Karlsö”) to miejsce jeszcze bardziej odizolowane. Nie ma tu regularnych połączeń promowych. Jeśli chcemy się dostać na wyspę, musimy albo wynająć przewodnika z łodzią, albo trafić na jeden z nielicznych rejsów organizowanych w ciągu sezonu. Nie ma tu infrastruktury turystycznej, ścieżek ani informacji. To wyspa, którą trzeba chłonąć w ciszy, uważnie stawiając kroki na nierównym podłożu, patrząc pod nogi, ale i przed siebie – bo widok na otwarte morze i sąsiednią Stora Karlsö potrafi skupić uwagę.

Na wyspie Stora Karlsö działa małe centrum informacji, a każda wizyta odbywa się w towarzystwie przewodnika. W tym przypadku nie chodzi o oprowadzanie z megafonem, ale o spokojne wprowadzenie w świat wyspy – geologii, flory i ptaków. Ścieżki prowadzą przez wapienne płaskowyże, obok klifów i jaskiń, przez tereny porośnięte rzadkimi roślinami, w tym kilkoma gatunkami storczyków. Obydwie wyspy stanowią jedno z najważniejszych miejsc lęgowych maskonurów w Szwecji. Poza nimi możemy zobaczyć tysiące nurzyków, kormoranów, mew i innych ptaków morskich. Właśnie one są tu gospodarzami, a my tylko chwilowymi gośćmi.

Klify na Stora Karlsö