Groningen dla turystów: kultura, historia i nietypowe miejsca

Główny Rynek (Grote Markt) 

To miejsce świetnie sprawdza się jako pierwszy przystanek podczas odkrywania miasta – i to nie tylko dlatego, że jest centralnym punktem na mapie, ale też dlatego, że najlepiej oddaje charakter Groningen: energiczny, miejski, lekko nonszalancki i pełen codziennego życia. 

Plac ma średniowieczne korzenie i choć wiele jego budynków było przebudowywanych, a część odbudowano po II wojnie światowej, nadal czuć tu historię wpisaną w układ przestrzeni. Z jednej strony stoi ratusz, Stadhuis. Obecna bryła pochodzi z początków XIX wieku, a jego fasada jest jednym z najlepszych przykładów klasycyzmu w północnej Holandii. Kolumnowy portyk, symetryczna kompozycja i monumentalny charakter miały podkreślać znaczenie Groningen jako ważnego ośrodka regionalnego. Jednocześnie budynek odzwierciedla styl epoki – czasów, w których prostota i harmonia były cenione bardziej niż bogate zdobienia. Dzięki temu ratusz nie przytłacza, lecz w subtelny sposób wyróżnia się na tle reszty zabudowy Grote Markt, idealnie wpasowując się w otoczenie. 

Natomiast z drugiej strony wyróżnia się Goudkantoor, dawny urząd podatkowy, dziś jeden z najbardziej rozpoznawalnych budynków Groningen. Jego dekorowana fasada przyciąga uwagę detalami, które zdradzają XVII-wieczne zamiłowanie do ozdobności.

W dni targowe plac zamienia się w duży, gwarny bazar. Między stoiskami możemy znaleźć wszystko: sery z okolicznych gospodarstw, świeże ryby, kwiaty, pieczywo, aromatyczne przyprawy i klasyczne stroopwafels. A kiedy plac nie pełni roli targowiska, przejmuje ją funkcja salonu miasta. Wokół Grote Markt znajdują się bowiem liczne kawiarnie, restauracje i bary. To dobre miejsce, by na moment przysiąść, złapać orientację i zaplanować resztę dnia. 

Rozpoczynając zwiedzanie właśnie tutaj, masz pod ręką większość najważniejszych punktów miasta. Tuż obok stoi wieża Martinitoren – znak rozpoznawczy Groningen, który od razu zaprasza do wspinaczki i spojrzenia na miasto z góry. Kilka kroków dalej zaczynają się główne ulice handlowe i historyczne zaułki, prowadzące między innymi w kierunku drugiego ważnego placu, Vismarkt. Grote Markt jest więc nie tylko centrum, ale też praktycznym punktem orientacyjnym: jeśli kiedykolwiek się zgubisz, prawdopodobnie i tak prędzej czy później wrócisz właśnie tutaj.

Rynek i Kościół Świętego Marcina

Złota Kancelaria (Goudkantoor)

Skupmy się bardziej na dawnej izbie podatkowej, bo naprawdę warto. Budynek powstał w 1635 roku jako miejsce kontroli jakości złota i srebra – właśnie tutaj rzemieślnicy i kupcy przynosili swoje wyroby, by urzędnicy potwierdzili, że zawartość metali szlachetnych zgadza się z obowiązującymi normami. Groningen było w tym czasie ważnym miastem handlowym, a Goudkantoor przypomina o epoce, w której skrupulatność i zaufanie miały ogromne znaczenie w wymianie towarów. Choć funkcja dawnej „złotej kancelarii” brzmi dziś egzotycznie, budynek od samego początku stał się symbolem miejskiej solidności i rzemieślniczej precyzji.

Największe wrażenie robi jednak jego architektura. Goudkantoor jest przykładem stylu renesansu niderlandzkiego, z całą jego dekoracyjnością i upodobaniem do efektownych detali. Fasada zdaje się być utkanym z kamienia obrazem – pełnym gzymsów, rzeźbień i ornamentów, które opowiadają historię miasta bardziej sugestywnie niż niejedna wystawa muzealna. Charakterystyczny szczytowy dach, drobiazgowo zdobione obramowania okien i wyważone proporcje sprawiają, że budynek wygląda niemal jak kunsztowna skrzynia stojąca tuż przy Grote Markt. Polecam przystanąć na chwilę i poprzyglądać się detalom: kartuszom, herbom i wszystkiemu, co dawni mistrzowie pozostawili, by podkreślić rangę tego miejsca.

Goudkantoor przez wieki zmieniał przeznaczenie. Pełnił funkcję urzędu miejskiego, punktu informacyjnego, a dziś działa w nim restauracja, w której poczujemy atmosferę historycznej zabudowy od środka. Wnętrza zachowują charakter epoki, z widocznymi belkami, wysokimi sufitami i przytulnym, nieco mieszczańskim klimatem, który idealnie pasuje do tego, co widzimy na zewnątrz. Nie trzeba być znawcą architektury, żeby czuć, że budynek jest wyjątkowy – jego forma i detal są wystarczająco sugestywne, by od razu przyciągać uwagę.

Piękna siedziba Złotej Kancelarii

Martinitoren (Wieża Świętego Marcina) 

To jedna z najbardziej rozpoznawalnych budowli Holandii północnej i zarazem symbol miasta, który nierozerwalnie splótł się z jego historią, charakterem i codziennością mieszkańców. Choć wiele miast może pochwalić się wysoką wieżą kościelną, ta w Groningen ma wyjątkowo bogatą biografię – pełną rekonstrukcji, pożarów, zmian stylu architektonicznego i lokalnych legend, a mimo to do dziś stoi na straży Grote Markt, jakby chciała przypominać, że Groningen zawsze potrafi się podnieść, niezależnie od tego, co przyniesie czas. 

Dzisiejsza Martinitoren w swojej obecnej formie pochodzi z przełomu XV i XVI wieku, choć pierwsza wieża istniała tu już w X stuleciu. Konstrukcja kilka razy ulegała zniszczeniu – raz od uderzenia pioruna, innym razem podczas pożaru, a jeszcze innym na skutek burzy, która pod koniec XVI wieku poważnie uszkodziła górne partie budowli. Właśnie po tych zawirowaniach wieża zyskała swój obecny charakter, łącząc gotycką bazę z renesansowym wykończeniem. Razem tworzą one estetykę, która od razu zapada w pamięć: surowa, kamienna, a jednocześnie elegancka w detalach. Nic dziwnego, że mieszkańcy nazywają ją „d’Olle Grieze”, czyli „Starą Szarą” – nieformalnie, swojsko, z odrobiną czułości.

Odwiedzając Martinitoren, łatwo poczujemy, że jest to miejsce naprawdę wielowarstwowe. Wnętrze nie zostało przesadnie wygładzone pod potrzeby turystyczne – spiralne, często wąskie schody wydają się prowadzić nie tylko ku górze, ale także w przeszłość. Na jednym z pięter znajduje się carillon, zestaw dzwonów, który odgrywa melodie słyszane w centrum miasta kilka razy dziennie. Jego dźwięk jest tak charakterystyczny, że mieszkańcy często nie zwracają już na niego uwagi – po prostu stał się częścią ich codziennego rytmu, niczym miejskie tło. Wchodzenie wyżej oznacza pokonanie ponad 250 stopni, ale każdy poziom ma własną historię i klimat. Dawne magazyny, miejsca pracy strażników miejskich, pomieszczenia związane z obsługą dzwonów – wszystkie te przestrzenie przypominają, że wieża od zawsze pełniła funkcję praktyczną, a nie tylko symboliczną.

Z wieży roztacza się panorama Groningen, która najlepiej pokazuje, czym jest to miasto: mieszanką starego i nowoczesnego, miejscami nieco chaotyczną, ale właśnie dzięki temu urzekającą. W zasięgu wzroku znajdują się czerwone dachówki Starego Miasta, zabudowania kampusu uniwersyteckiego, rynek i gęsta sieć uliczek, które tworzą żywą, miejską tkankę. Martinitoren pozwala spojrzeć na Groningen jak na nieformalną mapę pełną różnorodności – nie ma tu układu urbanistycznego znanego z największych europejskich stolic, ale jest współistnienie epok, stylów i funkcji.

Choć dziś Martinitoren jest jedną z głównych atrakcji dla odwiedzających miasto, jej rola w życiu mieszkańców wykracza daleko poza turystykę. Jest punktem orientacyjnym, symbolem trwałości i miejscem, które przewija się w lokalnych wspomnieniach od pokoleń. Młodzi ludzie umawiają się „pod wieżą”, nie dodając żadnych szczegółów. Studenci robią tu swoje pierwsze zdjęcia po przyjeździe do Groningen, traktując je jak rytuał rozpoczęcia nowego etapu. Dla lokalnej społeczności wieża jest czymś więcej niż architekturą – to punkt odniesienia, miejsce budujące tożsamość i symboliczne centrum miasta.

Wieża Świętego Marcina

Kościół Świętego Marcina (Martinikerk)

Warto również wspomnieć o samym kościele św. Marcina, który do wieży i skrywa w środku jedne z najciekawszych elementów sakralnych w tej części kraju. Budowla powstała w XIII wieku i wznosi się w eklektycznymi stylu, z prostokątnym prezbiterium i opisaną już wieżą, stanowiącą charakterystyczny element panoramy starówki. 

Dzisiejszy wygląd świątyni to efekt wielowiekowej ewolucji. W architekturze kościoła odbija się przechodzenie Groningen od romańskiego, surowszego stylu do gotyku, który dawał więcej możliwości w budowaniu przestrzeni i jej nadawaniu lekkości. Ceglane ściany, strzeliste łuki, podział na trzy nawy, mocne filary, a do tego charakterystyczny dla północnej Europy gotyk, który nie stara się być ostentacyjny – raczej konsekwentnie porządkuje światło i przestrzeń. Choć naprawy i przebudowy dokonywane na przestrzeni wieków czasem zmieniały charakter świątyni, to podstawowy układ pozostaje wierny średniowiecznym rozwiązaniom. 

Najbardziej charakterystycznym elementem wnętrza są organy – ogromne, ozdobne, zajmujące całą ścianę nad wejściem. Zbudowane przez Arpa Schnitgera, jednego z największych organmistrzów Europy, są dziś dumą Groningen i jednym z punktów obowiązkowych dla miłośników muzyki sakralnej. Konstrukcja łączy w sobie kunszt rzemieślniczy, precyzję mechaniczną i zmysł artystyczny. W czasach, gdy powstawała, organy były czymś więcej niż instrumentem – były symbolem bogactwa miasta, jego ambicji i pozycji w regionie.

W trakcie zwiedzania polecam zwrócić uwagę również na detale: stare płyty nagrobne, które miejscami tworzą część posadzki; elementy renesansowej dekoracji, wkomponowane między gotyckie cegły; ślady dawnych malowideł, ukryte w zakamarkach ścian i kolumn. To wszystko są drobne punkty zaczepienia, dzięki którym wędrówka po kościele nabiera bardziej osobistego charakteru. Możemy łatwo uświadomić sobie, że to miejsce pamięta zupełnie inne Groningen – hanzeatycki port, miasto kupców, mieszczan, studentów i rzemieślników, którzy przez wieki tworzyli jego tożsamość.

Kościół Świętego Marcina

Prinsenhof i Ogrody Prinsenhoftuin 

Choć miejsce to znajduje się tuż za rogiem gwarnego Grote Markt, to ma w sobie spokój i charakter, który sprawia, że odwiedzający szybko zapominają o tym, co dzieje się kilka ulic dalej. Prinsenhof zaczął swoją historię jako klasztor św. Maarten, później stał się rezydencją namiestników, a z czasem – elementem administracyjnego miasta. Dziś, już jako elegancki hotel z renomowaną restauracją, zachowuje w murach długą, złożoną historię, której ślady czuje się bez specjalnych opisów. 

Wśród najbardziej znanych elementów fasady jest tak zwana „Latynka” – napis ułożony z cegieł, który nie rzuca się w oczy na pierwszy rzut oka, ale po chwili odkrywa łacińską sentencję, subtelny ślad dawnych mieszkańców. Klasztorny charakter wciąż da się zauważyć w proporcjach pomieszczeń i w sposobie prowadzenia światła przez wąskie okna. Natomiast późniejsze zmiany, wprowadzane, gdy budynek służył namiestnikom i władzom, dodały mu elegancji, ale nie odebrały pierwotnej powściągliwości. 

Tuż za kompleksem budynków znajduje się jednak prawdziwa perła – Prinsenhoftuin, ogród o wyraźnie renesansowym charakterze. Cała przestrzeń została zaplanowana z myślą o porządku i harmonii: wyraźne kwatery, niskie żywopłoty, strzyżone krzewy i rośliny dobrane tak, by podkreślały geometryczny układ ogrodu. Z jednej strony teren zamknięty jest wysokim murem, który buduje atmosferę prywatności, z drugiej zaś delikatną pergolą, porośniętą pnączami, które tworzą zieloną ramę dla ogrodu.  Geometryczny porządek całości sprawia, że każdy fragment wydaje się dopracowany, a jednocześnie nieprzesadnie sformalizowany.

Na terenie Prinsenhof

W jednym z narożników ogrodu znajduje się niewielka herbaciarnia (Teehaus) działająca sezonowo i kojarzona z lekkimi napojami oraz spokojną atmosferą. Niektórzy zaglądają tu w trakcie spaceru po centrum, inni planują wizytę właśnie po to, by usiąść przy stoliku z widokiem na pergolę i przechodzących między rabatami ludzi. 

Choć ogród nie należy do największych, jego układ sprawia, że za każdym załomem ścieżki otwiera się nowy, niewielki fragment przestrzeni. Warto przyjrzeć się herbom powiązanym z dawną rodziną książęcą, które wciąż zdobią niektóre elementy konstrukcji, oraz inskrypcjom na murach, często pomijanym przez przechodzących. 

Miejsce stanowi połączenie historycznej architektury i zielonej, uporządkowanej przestrzeni daje wrażenie miejsca, które żyje własnym rytmem, nieco oderwanym od reszty miasta, choć tak naprawdę znajduje się w samym jego centrum.

Ogród Prinsenhof

Groninger Museum

Położone w sercu Groningen, stanowi nie tylko centrum kulturalne regionu, ale i wyróżnia się niekonwencjonalnym podejściem do architektury i prezentacji sztuki. Zresztą sam już budynek zachwyca kolorowymi bryłami, nietypowymi kształtami i kontrastującymi materiałami – rozpoczyna doświadczenie estetyczne, jeszcze zanim zobaczymy pierwsze eksponaty.

Każda galeria wewnątrz Groninger Museum ma swój własny charakter i klimat – od przestronnych, minimalistycznych sal po bardziej awangardowe i kolorowe przestrzenie. Stylizacja zależy od kolekcji na danej wystawie – obejrzymy tutaj zarówno sztukę współczesną, design, sztukę klasyczną, jak i lokalne rzemiosło artystyczne związane z kulturą regionu Groningen.

Groninger Museum stara się również zaangażować swoich odwiedzających. Na jego terenie znajdują się bowiem liczne instalacje interaktywne i multimedialne, pozwalające na nowatorskie doświadczenie sztuki. Tradycyjne formy artystyczne łączą się z nowoczesnymi technologiami i dają poprzez to zupełnie nowe spojrzenie na ekspozycje. Dla rodzin z dziećmi muzeum przygotowało też specjalne strefy edukacyjne, w których najmłodsi mogą poznawać sztukę poprzez zabawę i eksperymentowanie. Dzięki temu wizyta staje się atrakcyjna dla osób w każdym wieku.

Natomiast wśród wystaw czasowych możemy znaleźć zarówno prezentacje fotografii, designu, malarstwa współczesnego, jak i eksperymentalnych projektów artystycznych. Podsumowując, Groninger Museum zaprasza do odkrywania, eksperymentowania i obcowania ze sztuką w sposób nietuzinkowy, oferując coś dla każdego. 

Ciekawa architektura muzeum

Noordelijk Scheepvaartmuseum

Z kolei to muzeum w subtelny, lecz fascynujący sposób przybliży nam historię żeglugi na północy Holandii. Budynek instytucji mieści się obok znanego nam Prinsenhof i wyróżnia się klasyczną architekturą charakterystyczną dla północnej Holandii, która nadaje mu autentyczny i kameralny charakter.

Ekspozycje obejmują zarówno historyczne modele statków, mapy, dokumenty, jak i różnorodne przyrządy nawigacyjne używane w dawnych czasach. Szczególnie przyciągają uwagę modele okrętów w różnych skalach – ich szczegółowość pozwala nam dostrzec precyzyjne wykonanie żagli, lin i wyposażenia pokładowego. Wszystko to opatrzone jest wyczerpującymi opisami dzięki którym możemy dokładnie zrozumieć znaczenie poszczególnych eksponatów.

Muzeum wyróżnia się także częścią interaktywną, gdzie bliżej poznamy techniki żeglugi sprzed wieków. Możliwość samodzielnego „sterowania” wirtualnym statkiem lub zapoznania się z dawnymi metodami nawigacji w praktyce sprawia, że wizyta staje się nie tylko nauką, ale także angażującym doświadczeniem. Dodatkowo Noordelijk Scheepvaartmuseum regularnie organizuje czasowe wystawy i warsztaty. Przykładowo, mogą to być prezentacje dawnych technik budowy statków, historie rodzin żeglarzy, które odegrały kluczową rolę w regionie, czy tematy związane z handlem morskim i lokalną gospodarką. 

Dzięki bogatej kolekcji eksponatów, interaktywnym elementom i czasowym wystawom, każda wizyta w muzeum może być nieco inna, a przy tym wartościowa. 

Katedra św. Józefa 

Zwiedzając Groningen, prędzej czy później trafimy w okolice pięknego dworca głównego, gdzie między miejską zabudową z czerwonej cegły wyrasta strzelista wieża Katedra św. Józefa w Groningen. Ta świątynia opowiada zupełnie inną historię – historię wiary, ambicji architektonicznych i odradzającej się tożsamości katolickiej w północnej Holandii.

Katedra św. Józefa powstała pod koniec XIX wieku, w okresie, gdy katolicy w tej części kraju zaczęli na nowo zaznaczać swoją obecność w przestrzeni publicznej. Przez długi czas północ Niderlandów była zdominowana przez protestantyzm, a katolickie świątynie nie należały do najbardziej reprezentacyjnych budowli w miastach. Budowa tak okazałego kościoła w Groningen była więc nie tylko inwestycją religijną, ale i symbolicznym gestem – wyraźnym znakiem, że wspólnota katolicka jest silna, zorganizowana i gotowa stworzyć miejsce, które stanie się jej duchowym centrum.

Projekt świątyni powierzono jednemu z najwybitniejszych architektów epoki, Pierre Cuypersowi. To nazwisko znane jest każdemu, kto interesuje się architekturą Niderlandów – Cuypers zaprojektował między innymi monumentalne Rijksmuseum w Amsterdamie. Z kolei w Groningen stworzył budowlę mniejszą w skali, ale równie dopracowaną pod względem detalu. Postawił na neogotyk, styl, który w XIX wieku był wyrazem powrotu do średniowiecznych korzeni chrześcijaństwa i podkreślenia ciągłości tradycji.

Neogotycka architektura świątyni

Z zewnątrz katedra zachwyca proporcjami i rytmem architektonicznym. Czerwona cegła, smukłe okna zakończone ostrymi łukami, bogato zdobione przypory i wysoka wieża tworzą spójną, harmonijną całość. Wieża dominuje nad okolicą, ale przy tym wpisuje się w krajobraz miasta, stanowiąc jeden z jego najbardziej charakterystycznych punktów orientacyjnych. W porównaniu z bardziej surową bryłą protestanckiego kościoła świętego Marcina, katedra św. Józefa wydaje się bardziej dekoracyjna i wertykalna, jakby celowo podkreślała swoją odmienność stylistyczną i wyznaniową.

Wnętrze świątyni kontynuuje tę opowieść o neogotyckiej elegancji. Po przekroczeniu progu uwagę przyciągają sklepienia i smukłe kolumny prowadzące wzrok ku górze. Witraże przedstawiają sceny biblijne, postaci świętych oraz motywy symboliczne, które nadają wnętrzu głębi i narracyjnego charakteru. Nie są to przypadkowe dekoracje, lecz przemyślany program ikonograficzny, mający edukować i inspirować wiernych.

Ołtarz główny oraz kaplice boczne zachowały wiele oryginalnych elementów wyposażenia. Rzeźbione detale, ornamentalne zdobienia i starannie opracowane elementy stolarskie pokazują, jak dużą wagę przykładano do jakości wykonania. Warto podejść bliżej, przyjrzeć się kapitelom kolumn, dekoracjom łuków czy drewnianym konfesjonałom. Właśnie w tych detalach najlepiej widać rękę architekta i kunszt rzemieślników, którzy tworzyli tę przestrzeń.

Katedra św. Józefa w Groningen to nie tylko świątynia, ale także świadectwo przemian społecznych i religijnych w Niderlandach. Łączy w sobie ambicję architektoniczną, symbolikę wiary i miejską tożsamość. W planie zwiedzania Groningen stanowi doskonałe uzupełnienie spaceru po centrum – pozwala spojrzeć na miasto z innej perspektywy, bardziej historycznej i refleksyjnej. 

Katedra z innego ujęcia

Universiteitsmuseum 

Jak sugeruje nazwa, muzeum jest częścią Uniwersytetu w Groningen. Jego wyjątkowość polega na tym, że łączy w sobie różnorodne dziedziny nauki i historii w sposób przystępny dla osób w każdym wieku, a jednocześnie nie traci naukowej wartości swoich eksponatów.

Kolekcja jest niezwykle bogata i zróżnicowana. Możemy tu zobaczyć zarówno eksponaty przyrodnicze, takie jak skamieniałości, minerały i zwierzęce preparaty, jak i historyczne narzędzia badawcze czy modele anatomiczne, które pokazują, jak rozwijała się nauka na przestrzeni wieków. Każdy dział muzeum jest starannie zaprojektowany, abyśmy mogli nie tylko oglądać, ale także zrozumieć, w jaki sposób poszczególne odkrycia przyczyniły się do rozwoju wiedzy. Wśród wystaw warto wymienić “Brainstorm: The Human Brain & Research”, gdzie będziemy mieli okazję zgłębić funkcjonowanie ludzkiego mózgu – jego rolę w naszym myśleniu, czuciu, działaniu i percepcji. Wystawa prowadzi przez cztery kluczowe funkcje mózgu: chcenie (wolę), postrzeganie, myślenie i działanie – dzięki czemu doskonale zrozumiemy, jak mózg reaguje w różnych sytuacjach. 

Natomiast Druga z aktualnych wystaw “Planting the Past – Archaeobotany in Groningen” skupia się na relacji między człowiekiem a roślinami na przestrzeni wieków. Ta część muzeum przybliża dziedzinę archeobotaniki – nauki, która bada roślinne pozostałości z przeszłości: nasiona, owoce, pyłki, fragmenty drewna. Dzięki nim możliwe jest uchwycenie fragmentów dawnych ekosystemów, sposobów uprawy, handlu roślinami oraz migracji roślin. Zajrzymy też „za kulisy” pracy badawczej: zobaczyć, jak wygląda laboratorium archeobotaniczne, jak badacze analizują roślinne pozostałości oraz przekonamy się jak wiele mówią one o dawnych cywilizacjach, ich gospodarce, diecie i sposobie życia. 

Poza wystawami czasowymi muzeum udostępnia również stałe kolekcje. Wśród nich znajduje się ekspozycja Masterminds, która ukazuje sylwetki ośmiu wybitnych postaci związanych z uniwersytetem i historią nauki. Przez pryzmat tych osób opowiedziana zostaje historia rozwoju nauki i edukacji w Groningen. Na ekspozycji Masterminds znajduje się między innymi nanomotor należący do laureata Nagrody Nobla, Ben Feringa, a także pierwszy elektryczny „samochód” na świecie – projekt Sibrandus Stratingh. Zwiedzając to miejsce, koniecznie musimy odwiedzić też sekcje interaktywne, w których możemy samodzielnie przeprowadzać proste eksperymenty fizyczne i chemiczne. Muzeum regularnie organizuje także wystawy czasowe o różnorodnej tematyce – od historycznych dokumentów i dawnych instrumentów badawczych, po nowoczesne projekty naukowe i badania współczesne. 

Podsumowując, Universiteitsmuseum w Groningen to miejsce, tworzy przestrzeń edukacyjną, przyjazną odwiedzającym w każdym wieku i przez to pokazuje, że nauka może być przystępna, inspirująca czy naprawdę wciągająca.

Budynek uniwersytetu

GRID Grafisch Museum Groningen 

Na terenie miasta Groningen znajduje się również niezwykłe muzeum‑instytucja, dedykowane dziedzictwu graficznemu: druku, typografii, grafice, drukarniom, introligatorniom – słowem: całej długiej historii druku i grafiki nie tylko w samym mieście, ale i całej Holandii. 

Misją GRID jest zachowanie, opieka i popularyzacja grafiki i druku jako części dziedzictwa kulturowego. Do niedawna instytucja miała swoją stałą siedzibę przy adresie w Sint Jansstraat, ale ze względu na remont aktualnie „bazą tymczasową” dla wystaw i wydarzeń jest historyczny budynek Het Kasteel (Melkweg 1, Groningen). 

Kolekcja obejmuje liczne narzędzia typograficzne, prasę introligatorską, materiały graficzne – od prostych ulotek, poprzez plakaty, książki, aż po artystyczne druki, próbki graficzne, eksperymentalne projekty. Wśród nich znajdują się też kompletne historyczne urządzenia dawnych drukarni, na przykład z firm, które działały w mieście lub regionie.

Dodatkowo GRID prowadzi projekt De DRUKTEMAKER – mobilną muzealną drukarnię. To „muzeum na kółkach”, które dociera do szkół, ośrodków społecznych, wydarzeń i instytucji: tam możemy zobaczyć fragmenty kolekcji, wziąć udział w warsztatach, poznać techniki druku, typografii, introligatorstwa. Tam możemy zobaczyć i samemu spróbować, jak wyglądało dawniej rzemiosło drukarskie. Do użycia są typograficzne zestawy, drewniane lub metalowe litery, ręczne prasy, urządzenia oprawcze – czyli wszystko, co czyniło druk prawdziwą sztuką i rzemiosłem. 

Dzisiaj w Europie niewiele jest miejsc, które tak kompleksowo dokumentują rozwój druku, grafiki, typografii, rzemiosła drukarskiego – od drukarni przemysłowych, przez małe introligatornie, po artystyczne eksperymenty. Właśnie dlatego latego GRID to unikalna skarbnica wiedzy i piękna. Instytucja wyraźnie pokazuje, że druk i grafika są nadal żywe: że książka, plakat, grafika, typografia to przestrzeń kreatywności – artystycznej, społecznej i edukacyjnej.

Siedziba muzeum

Destylarnia Hooghoudt 

Natomiast tutaj zajrzymy za kulisy lokalnego rzemiosła, a przy okazji odkryjemy historię regionu widzianą z perspektywy rodzinnej firmy działającej od końca XIX wieku. Firma powstała w 1898 roku i od samego początku zajmowała się produkcją jeneveru, alkoholu głęboko zakorzenionego w kulturze Holandii. W przeciwieństwie do współczesnych masowych gorzelni, Hooghoudt zachowała charakter miejsca, gdzie receptury są jak rodzinne opowieści – z pełnym poszanowaniem drobnych niuansów, które powstają podczas wykorzystania naturalnych składników i rzemieślniczych metod.

Wnętrze destylarni to połączenie historii i pracy codziennej. Duże alembiki z miedzi nie służą jako muzealny eksponat – nadal pracują, wydobywając aromaty z mieszanek ziół, owoców, przypraw i destylatów zbożowych. Możemy poobserwować je z bliska, usłyszeć ich rytmiczną pracę i pooglądać, jak pracownicy nadzorują kolejne etapy powstawania jeneveru. Poszczególne sale produkcyjne sprawiają wrażenie uporządkowanego labiryntu, w którym każdy element ma swoje stałe miejsce: od pomieszczeń z beczkami, w których alkohol odpoczywa i nabiera charakteru, po niewielkie służące do mieszania ekstraktów roślinnych, tworzących słynne aromaty Hochhoudt. Właśnie dzięki takim składnikom destylarnia znana jest nie tylko z klasycznego jeneveru, lecz także likierów, edycji limitowanych i mieszanek tworzonych z myślą o lokalnych koneserach.

Podczas zwiedzania najbardziej zapada w pamięć opowieść o tym, jak różnią się od siebie poszczególne style jeneveru. W Hooghoudt tłumaczy się to w bardzo przystępny sposób – zaczynając od historii samego alkoholu, poprzez techniki destylacji, aż po sposób łączenia destylatów z aromatami roślinnymi. Degustacja, która kończy większość wycieczek, pomaga zrozumieć, jak drobne różnice w składnikach potrafią zmienić charakter trunku. Jedne wersje są delikatne i ziołowe, inne bardziej korzenne lub owocowe, a jeszcze inne gładkie i subtelne, idealne do degustacji bez dodatków. Wiele osób jest zaskoczonych, jak odmienny potrafi być jenever od ginu, chociaż oba trunki łączy ta sama rodzina alkoholi.

Dużą zaletą wizyty w Hooghoudt jest to, że nie jest to typowa atrakcja turystyczna, lecz miejsce, w którym procesy produkcyjne wciąż trwają. Można więc obserwować specjalistów przy pracy, przyglądać się, jak powstają kolejne partie alkoholu, jak napełniane są beczki i jak powoli dojrzewają w nich destylaty. Całość robi wrażenie nie tylko dzięki technologicznym aspektom, ale również przez autentyczność samej przestrzeni – widoczne ślady użytkowania, zapach ziół unoszący się w powietrzu, drewniane elementy kontrastujące z metalem urządzeń, a także przyjazna atmosfera, w której goście nie czują się jak intruzi.

Przewodnicy potrafią opowiadać o jeneverze tak, by zrozumieli go zarówno pasjonaci alkoholi rzemieślniczych, jak i osoby, które trafiły tu z czystej ciekawości. Sporo miejsca poświęca się również anegdotom o rodzinie Hooghoudt oraz dawnych zwyczajach w Groningen, co dodaje całości osobistego charakteru. Warto też zwrócić uwagę na sklep przydestylarniany – możemy tam kupić edycje, które dostępne są wyłącznie na miejscu, a także zestawy degustacyjne i niewielkie butelki w sam raz na prezent.

To miejsce pozwala zobaczyć fragment lokalnej kultury od strony smaków, zapachów i rodzinnego rzemiosła. Jeśli ktoś chce poznać Groningen nie tylko przez pryzmat ulic i zabytków, ale także poprzez tradycyjne produkty, odwiedziny w Hooghoudt są świetnym wyborem – szczególnie dla osób, które cenią sobie autentyczność i niebanalne historie.

Kościół Oostkerk 

Położony we wschodniej części miasta, w spokojniejszej okolicy niż tętniące życiem centrum wokół Grote Markt, ten kościół od razu przyciąga uwagę swoją monumentalną, kopułową sylwetką. Nie jest to typowa niderlandzka świątynia z wysoką, smukłą wieżą dominującą nad zabudową. Zamiast tego mamy do czynienia z centralnie zaprojektowaną bryłą zwieńczoną potężną kopułą, która nadaje całości wyraźny, niemal pałacowy charakter.

Świątynia powstała w XVII wieku, w okresie, gdy Groningen dynamicznie się rozwijało jako ośrodek handlu i nauki. Był to czas, w którym Republika Zjednoczonych Prowincji przeżywała swój złoty wiek, a architektura odzwierciedlała rosnące ambicje mieszczaństwa oraz protestanckiej wspólnoty religijnej. Oostkerk został zaprojektowany w duchu klasycyzmu, inspirowanego zarówno tradycją niderlandzką, jak i wpływami włoskimi. Centralny plan budynku był wówczas rozwiązaniem nowoczesnym i odważnym – odchodził od średniowiecznego, podłużnego układu znanego z gotyckich katedr i skupiał się na harmonii proporcji oraz symetrii.

Z zewnątrz budynek sprawia wrażenie solidnego i uporządkowanego. Elewacja jest stosunkowo oszczędna w dekoracji. Jasny kamień, rytmicznie rozmieszczone okna oraz wyważone detale architektoniczne tworzą kompozycję budzącą respekt. Kopuła stanowi dominantę – jej proporcje są idealnie dopasowane do reszty bryły, a całość prezentuje się szczególnie efektownie przy dobrej pogodzie, gdy światło podkreśla linie konstrukcji.

Wnętrze kościoła kontynuuje tę estetykę harmonii i przestrzeni. Po przekroczeniu progu uwagę zwraca otwarty, centralny układ, w którym wszystko podporządkowane jest czytelnej geometrii. Wprzeciwieństwie do bogato zdobionych kościołów katolickich, tutaj dominują czyste formy i funkcjonalność, charakterystyczne dla tradycji protestanckiej. Drewniane ławy, historyczna ambona oraz monumentalne organy stanowią najważniejsze elementy wyposażenia, a ich rozmieszczenie wzmacnia poczucie ładu i równowagi.

Współcześnie kościół pełni nie tylko funkcję sakralną, lecz także kulturalną. Odbywają się tu wydarzenia artystyczne, spotkania społeczności lokalnej oraz różnego rodzaju inicjatywy kulturalne. 

Oostkerk jest także przykładem tego, jak w Niderlandach dba się o dziedzictwo architektoniczne. Budynek był poddawany renowacjom, które pozwoliły zachować jego pierwotny charakter przy jednoczesnym dostosowaniu do współczesnych potrzeb.

Kościół Oostkerk

Ogród Botaniczny Hortus Haren 

Po kilku dniach w Groningen polecam zrobić naturalną kontynuację wycieczki i przenieść się nieco poza centrum – do położonego na obrzeżach miasta Hortus Haren, jednego z najstarszych ogrodów botanicznych w Holandii. To miejsce najlepiej odkrywać powoli, pozwalając sobie na swobodne błądzenie między kolejnymi ogrodami tematycznymi. Choć formalnie jest to ogród botaniczny, bardziej przypomina mozaikę kilku odmiennych światów, do których przechodzi się niczym przez sceny w dobrze zaplanowanym teatrze plenerowym.

Najbardziej charakterystyczną częścią Hortusu jest Chiński Ogród, rozbudowany niczym miniaturowe miasteczko. Z zaprojektowanymi na wzór tradycyjnej architektury murami, bramami i kamiennymi ścieżkami tworzy przestrzeń, w której każdy zakręt wydaje się mieć ukryty zamiar. Będąc w środku, można odnieść wrażenie, że ogród świadomie prowadzi zwiedzającego – raz w wąski przesmyk między skałami, raz na dziedziniec z wodą, a chwilę później do cichego zakątka tuż za mostkiem. To jeden z tych rzadkich ogrodów, w których nie tylko rośliny grają pierwsze skrzypce, ale również sama kompozycja.

Tuż obok znajduje się Ogród Japoński, utrzymany w dużo bardziej oszczędnym stylu. Dominuje tu starannie zaaranżowany układ kamieni, niskich krzewów i elementów wodnych. Ten ogród sprawia wrażenie bardzo uporządkowanego, ale jednocześnie zaprasza, by zatrzymać się na dłużej i popatrzeć na detale: fakturę skał, kształt przyciętych krzewów, płynność linii. Tutejsze mostki i niewielkie stawy tworzą atmosferę sprzyjającą spokojnemu spacerowi, bez potrzeby narzucania sobie konkretnego kierunku.

W zupełnie inny klimat przenoszą oranżerie, czyli część tropikalna i subtropikalna ogrodu. Pod szkłem rosną palmy, paprocie drzewiaste, rośliny owadożerne i kolekcje egzotycznych gatunków, które tworzą przestrzeń o zupełnie innym charakterze niż ogrody zewnętrzne. Zmiana otoczenia jest wyraźna – gęstsza zieleń, większa wysokość roślin, bardziej dzika kompozycja. Wrażenie kontaktu z umiarkowaną strefą klimatyczną jest na tyle sugestywne, że łatwo zapomnieć, iż tuż poza szklarnią znów zaczyna się spokojna holenderska prowincja.

Poza największymi i najbardziej znanymi częściami ogrodu znajduje się tu mnóstwo pomniejszych zakątków: ogród ziołowy o układzie inspirowanym dawnymi klasztornymi wirydarzami, ogród skałkowy, ścieżki pomiędzy rabatami bylin i szerokie trawniki. Jest tu także labirynt żywopłotów, który niezależnie od wieku wywołuje u zwiedzających dziecięcy rodzaj zabawy – prosty, ale wyjątkowo wciągający. Wszystko to sprawia, że Hortus jest miejscem, którego nie da się „odhaczyć” w godzinę; raczej warto pozwolić, by kolejne przestrzenie same decydowały o tempie zwiedzania.

Przy wejściu znajduje się niewielka, przyjemna kawiarnia, która pełni rolę punktu oddechu w dłuższym spacerze. To dobre miejsce, by złapać rytm przed dalszym odkrywaniem ogrodu albo spokojnie podsumować wrażenia tuż przed powrotem do Groningen.

W praktyce Hortus Haren idealnie nadaje się jako drugi etap zwiedzania miasta. Z centrum możemy tu dojechać rowerem w około 20-25 minut, a trasa prowadzi wygodnymi ścieżkami rowerowymi. Dla osób poruszających się komunikacją publiczną również nie stanowi to problemu – dojazd autobusem trwa około kwadrans. To świetny pomysł na popołudnie po poznaniu muzeów, kanałów i zabytków Groningen, bo pozwala spojrzeć na miasto w szerszym kontekście: jako miejsce, które ma nie tylko miejską dynamikę, ale również przestrzenie uciekające od pośpiechu i komponowane z niezwykłą starannością.

Pawilon w Ogrodzie Japońskim

Miejscowość Winsum 

Po spokojnym zwiedzaniu ogrodu botanicznego naturalnym kierunkiem jest dalsza wędrówka ku Winsum – niewielkiej miejscowości znajdującej się niedaleko Groningen. Wjeżdża się tu jakby mimochodem, lecz bardzo szybko okazuje się, że to miejsce ma własny rytm, historię i charakter, które nie potrzebują wielkich słów ani widowiskowych atrakcji. Winsum jest jak dobra książka znaleziona przypadkiem w małej księgarni – niby niepozorna, ale zostawia zaskakująco dużo wrażeń.

Najpierw zwraca uwagę układ wsi, bo właściwie to zlepek trzech historycznych osad: Obergum, centralnego Winsum i Bellingeweer. Spacerując od jednego krańca do drugiego, czuć, że granice między nimi kiedyś naprawdę istniały – ulice potrafią nagle zmienić szerokość, zabudowa przechodzi z gęstszej w bardziej rozproszoną, a nad wszystkim czuwają wiekowe kościoły stojące na niewielkich wzniesieniach. To właśnie te podwyższenia, tzw. wierdy, nadają okolicy charakterystyczny wygląd. Są pamiątką czasów, gdy ludzie musieli radzić sobie z kapryśną wodą i budowali domy na usypanych kopcach, by chronić się przed zalaniami. W Winsum czuje się tę pradawną mądrość – nie w formie muzealnych rekonstrukcji, ale w samej strukturze wsi.

Warto pozwolić sobie na niespieszny spacer wzdłuż kanału Winsumerdiep. Woda przecina urzekające centrum i jest czymś więcej niż dekoracją – tutejsza przystań była kiedyś ważnym punktem handlowym i komunikacyjnym. Dziś cumują tu głównie małe łodzie, a zamiast gwaru kupców słychać skrzypienie odbijających o siebie pomostów. Spacer wzdłuż wody naturalnie prowadzi pod wiatraki. Są dwa i każdy ma własną historię, którą tutejsi mieszkańcy potrafią opowiadać z szacunkiem, jakby mówili o starych przyjaciołach. De Ster i De Vriendschap nie są traktowane jak pocztówkowe atrakcje – one należą do tkanki Winsum, są wciąż używane, remontowane i otaczane opieką. Patrzy się na nie jak na strażników pamięci o dawnych rzemiosłach.

Najciekawszym fragmentem Winsum jest jednak jego rdzeń: niewysokie domy o charakterystycznych fasadach, małe mostki, brukowane uliczki i budynki, które pamiętają czasy, gdy nie istniał żaden z nowoczesnych wynalazków, jakie uznajemy za oczywistość. Po drodze warto też zajrzeć do jednego z dwóch zabytkowych kościołów. Torenkerk, częściowo z XII wieku, stoi dumnie na swoim kopcu i już sam jego kształt zdradza, że powstał w czasach, gdy budowano solidnie, z myślą o przetrwaniu burz dziejowych. Drugi, Nicolaaskerk w Obergum, jest z kolei pięknym przykładem wczesnogotyckiej skromności, wnętrza, które nie próbuje niczym imponować, ale wywołuje specyficzne poczucie spokoju. 

Po zwiedzaniu warto przysiąść w jednej z niewielkich kawiarni i dać sobie chwilę na obserwowanie życia. Winsum zasługuje na to, by poświęcić mu kilka spokojnych godzin – najlepiej bez planu, po prostu pozwalając sobie i miejscu spotkać się w swoim tempie.

Miasteczko jest bardzo klimatyczne

Warownia Bourtange

Ta forteca położona niedaleko Groningen wygląda tak, jakby czas zatrzymał się tu w epoce XVII-wiecznych konfliktów. Zbudowano ją w 1593 roku jako strategiczną warownię mającą kontrolować jedną z nielicznych dróg biegnących przez podmokłe tereny Westerwolde. Była to trasa na tyle istotna, że umożliwiała wojskom przemieszczanie się między Niderlandami a ziemiami kontrolowanymi wówczas przez Hiszpanów. 

Fort, zaprojektowany w kształcie gwiazdy z pięcioma bastionami, stanowił najnowocześniejszy typ umocnień swoich czasów. To właśnie ten geometryczny układ – regularne wały, fosy, drewniane mosty zwodzone i systemy obrony – do dziś nadaje wyjątkowy charakter. Kiedy przekracza się pierwszy most prowadzący nad fosą, od razu widać, że to nie jest zwykła atrakcja turystyczna, lecz żywa rekonstrukcja dawnego świata, w której każdy element został pieczołowicie odtworzony na podstawie historycznych planów. Wewnątrz znajdują się brukowane uliczki i niewielkie domy z czerwonej cegły, których fasady są tak spójne stylistycznie, że naprawdę łatwo uwierzyć, iż nic się tu nie zmieniło od kilkuset lat. 

Centralny rynek zachował skromny, niemal wiejski charakter, a po jego obrzeżach stoją dawne budynki administracyjne, koszary oraz kameralny kościółek pełniący ważną rolę w życiu lokalnej społeczności. Atmosfera Bourtange nie wynika jednak jedynie z architektury, lecz także z tego, że część domów jest zamieszkana. Mieszkańcy dbają o ogródki, rozmawiają z turystami, a w małych sklepikach sprzedawane są lokalne wyroby. Dzięki temu całość nie przypomina muzeum odgrodzonego barierkami, lecz niewielkie miasteczko, które nadal żyje własnym rytmem. 

Warownia z lotu ptaka

Co więcej, w kilku budynkach na terenie fortu działają ekspozycje muzealne. Na ich terenie obejrzymy odtworzone wnętrza komendatury, salę dowodzenia, magazyny prochu czy dawną wartownię. Każdy z tych obiektów szczegółowo pokazuje, jak wyglądała codzienność żołnierzy, jak funkcjonowała logistyka obronna i jakie wyposażenie stosowano w okresie, gdy fortyfikacje staroholenderskie uchodziły za jedne z najlepszych w Europie. 

W letnich miesiącach dużą atrakcją są pokazy rekonstrukcyjne, podczas których grupy pasjonatów prezentują manewry, obsługę artylerii i sceny związane z obroną fortu. Huk armat i widowisko przygotowane z dbałością o detale pozwalają zrozumieć, dlaczego Bourtange przez lata pełniło tak ważną rolę wojskową. Warto też wybrać się na wały otaczające całe założenie. Prowadzą na nie łagodne ścieżki, a spacer wzdłuż bastionów daje możliwość spojrzenia na fort z perspektywy dawnych żołnierzy, którzy stąd wypatrywali, czy nie zbliża się nieprzyjaciel. Z tej wysokości najlepiej widać gwiaździsty układ fos, zielonych nasypów i drewnianych mostów, a także ogrom pracy, która została włożona w odtworzenie średniowieczno-nowożytnych technik inżynieryjnych. 

Dzisiaj Bourtange jest jednym z najlepiej zachowanych fortów gwiaździstych w Europie, a przy tym jedną z najbardziej fotogenicznych atrakcji regionu. Samochodem z Groningen jedzie się około godziny, a całość najlepiej zwiedzać niespiesznie, włócząc się uliczkami i zaglądając do kolejnych budynków. To idealne miejsce na uzupełnienie wrażeń po przygodzie z miastem. Warownia Bourtange pozwala przez chwilę poczuć klimat dawnych Niderlandów i zrozumieć, jak wyglądało życie w czasach, gdy ten fragment Europy był areną długotrwałych konfliktów i rywalizacji o wpływy. 

Budynki wewnątrz twierdzy

Museum Wierdenland 

Museum Wierdenland w Ezinge to wyjątkowe miejsce, które pozwala nam odkryć historię życia codziennego ludzi w północnej Holandii na przestrzeni tysięcy lat. Ezinge, niewielka wioska w prowincji Groningen, jest jednym z najstarszych znanych osiedli w Holandii, a jego historia sięga czasów przed naszą erą. Właśnie tutaj archeolodzy odkryli liczne wierdy – sztuczne wzniesienia ziemne, na których pierwsi mieszkańcy chronili się przed powodziami i które stały się fundamentem dla rozwijających się społeczności. Museum Wierdenland powstało, aby przybliżyć odwiedzającym życie dawnych mieszkańców tego regionu, ich codzienne zmagania z naturą oraz sposoby przystosowania się do trudnych warunków środowiskowych.

Ekspozycje muzealne są niezwykle przemyślane i obejmują szeroki zakres tematyczny. W gablotach obejrzymy przedmioty codziennego użytku, narzędzia rolnicze, fragmenty dawnych domów, ceramikę oraz elementy odzieży. Każdy eksponat jest dokładnie opisany i umieszczony w kontekście historycznym, co pozwala nam zrozumieć, jak wyglądało życie ludzi w różnych epokach. Muzeum stawia duży nacisk na edukację poprzez doświadczenie – rekonstrukcje dawnych budynków i wierdów umożliwiają niemal fizyczne odczucie przeszłości i lepsze zrozumienie sposobu życia mieszkańców tych terenów.

Spacer po terenie wokół muzeum jest równie fascynujący, co zwiedzanie ekspozycji wewnętrznej. Wierdy wciąż są widoczne i stanowią namacalny dowód na to, jak ludzie przystosowywali się do trudnego krajobrazu. Szlaki edukacyjne i tablice informacyjne pomagają w wyobrażeniu sobie codziennych czynności dawnych mieszkańców, pokazując między innymi ich sposoby uprawy roli, hodowli zwierząt i budowy schronień. 

Skuteczna ochrona przed podtopieniami

Na terenie Museum Wierdenland bardzo często organizowane są warsztaty archeologiczne i zajęcia edukacyjne, szczególnie atrakcyjne dla dzieci, które wówczas same odkrywać kawałki historii, ucząc się podstaw archeologii i poznając codzienne życie dawnych społeczności. Dzięki temu muzeum łączy naukę z zabawą i wciągającym doświadczeniem praktycznym, co czyni je atrakcyjnym dla odwiedzających w każdym wieku.

Museum Wierdenland pokazuje, jak ludzie przystosowywali się do środowiska, jak budowali swoje osady i jak kształtowali lokalny krajobraz. Tutaj łatwo zrozumiemy, że przeszłość nie jest odległa ani abstrakcyjna – wciąż jest obecna w krajobrazie, ziemi i kulturze miejsc, które odwiedzamy.

Odwiedzając Museum Wierdenland w Ezinge, można więc nie tylko poznać fascynującą historię wierdów i dawnych mieszkańców Groningen, ale także poczuć, jak historia wciąż oddziałuje na współczesny krajobraz i życie lokalnej społeczności. To miejsce łączy edukację, doświadczenie i refleksję, czyniąc wizytę pełną wartościowych odkryć i inspiracji do dalszego poznawania historii Holandii.

Klimatyczna uliczka

Pieterburen i Ośrodek Fok

Pieterburen to niewielka wioska położona niedaleko Groningen, znana przede wszystkim dzięki Ośrodkowi Fok – instytucji zajmującej się ratowaniem i rehabilitacją tych morskich ssaków. Choć wioska jest niewielka, sam ośrodek ma znaczenie ogólnokrajowe, a dla nas stanowi wyjątkową okazję, by przyjrzeć się pracy na rzecz ochrony dzikiej przyrody.

Ośrodek Fok w Pieterburen działa od wielu lat i specjalizuje się w opiece nad rannymi, osieroconymi lub chorymi fokami szarymi. Zwierzęta, które trafiają do placówki, są diagnozowane, leczone i przygotowywane do powrotu do naturalnego środowiska.  Program edukacyjny pozwala zrozumieć rolę ośrodków rehabilitacyjnych, pokazuje codzienną pracę biologów i wolontariuszy, a także uświadamia, jak ważna jest ochrona ekosystemów morskich. Wizyta tutaj pozwala spojrzeć na świat fok oczami biologów i wolontariuszy oraz docenić, jak wiele pracy wymaga rehabilitacja dzikich zwierząt.

Dla wielu odwiedzających najciekawszą częścią wizyty w Ośrodku Fok jest możliwość obserwowania zwierząt podczas karmienia lub badań, oczywiście w sposób bezpieczny dla nich i dla odwiedzających. Zobaczymy jak wygląda życie fok, z jakimi zagrożeniami się mierzą i w jaki sposób człowiek może im pomagać. się, jak wygląda codzienne życie foki, jakie zagrożenia czyhają na nią w środowisku naturalnym i w jaki sposób człowiek może jej pomagać. Ośrodek regularnie organizuje warsztaty i prelekcje, dzięki którym zyskamy szerszą perspektywę na temat ochrony przyrody i ekologii.

Po wizycie w ośrodku warto przespacerować się po wiosce, obserwując codzienne życie mieszkańców i ciesząc się spokojnym rytmem tego miejsca. Wioska, otoczona holenderskimi polami, kanałami i wałami przeciwpowodziowymi, zachowuje swój spokojny rytm i kameralny charakter. 

Foki na terenie ośrodka

Rezydencja Menkemaborg 

Ta piękna rezydencja to w rzeczywistości klasyczny holenderski „borg”, czyli dom obronny, który w XVII wieku został przekształcony w elegancką rezydencję szlachecką. Z racji swojej obronnej funkcji dom jest otoczony fosowym kanałem, tworzącym dzisiaj spokojną przestrzeń wokół budynku, podkreślającą jego charakter i harmonijnie wpisującą go w krajobraz. Wędrując starą fosą, najwygodniej jest dostrzec szczegóły architektoniczne zewnętrznych murów, mostków i bram.

Natomiast wnętrze rezydencji stanowi pokaz codziennego życia holenderskiej szlachty sprzed kilkuset lat. Każde pomieszczenie, od salonów po prywatne pokoje, opowiada swoją historię poprzez autentyczne meble, portrety rodzinne, kominki i detale architektoniczne. Wnętrza zachowały swój historyczny układ, dzięki czemu możemy dostrzec, jak funkcjonowały domy szlacheckie w Holandii w okresie Złotego Wieku. Kominki, drzwi, schody, dekoracje ścienne i meble zostały zachowane w oryginalnym stanie, a tablice informacyjne pomagają zrozumieć historię rodziny, która tu mieszkała, i jej rolę w lokalnej społeczności.

Kolejnym z atutów rezydencji Menkemaborg jest jej ogród. To klasyczny przykład holenderskiego ogrodu barokowego, który zachowuje symetrię i uporządkowanie typowe dla tego stylu, a jednocześnie wydaje się naturalny i przyjazny do zwiedzania. Alejki, kwiatowe rabaty, stare drzewa i starannie utrzymane trawniki tworzą przestrzeń idealną do spacerów, odpoczynku i obserwacji historycznej architektury w kontekście natury. Ogród jest również miejscem wydarzeń kulturalnych, takich jak warsztaty, wystawy czasowe czy edukacyjne spotkania.

Menkemaborg to więc miejsce, które łączy historię, architekturę i przyrodę w jednym spójnym doświadczeniu. To nie tylko punkt na mapie turystycznej, ale przestrzeń, w której poznamy codzienne życie szlachty, relaksując się w otoczeniu architektury i przyrody.

Symetryczna architektura rezydencji

Morze Wattowe (Waddenzee) 

To wyjątkowe wybrzeże tworzy zupełnie inny rytm podróżowania, niż po muzeach i zamkach w okolicy Groningen. Tutaj plany podporządkowują się pływom, krajobraz zmienia się kilka razy dziennie, a samo zwiedzanie odbywa się nietypowo: często po błotnistym dnie morza, które na chwilę odsłania swoje tajemnice.

Wystarczy godzina drogi z miasta, aby znaleźć się w przestrzeni, gdzie woda, błoto i wiatr układają się w rozległe pejzaże, a wioski rybackie zachowały swój własny rytm. Najbardziej rozpoznawalną aktywnością nad Waddenzee jest wadlopen, czyli wędrówki po odsłoniętym dnie morskim. To doświadczenie przypominające spacer po innej planecie – miękkie osady, naturalne kanały wodne, ślady skorupiaków, a dookoła niekończąca się płaska przestrzeń.

Wybrzeże w okolicy miejscowości Texel

W okolicy Groningen najpopularniejszy punkt startowy to Pieterburen (tutaj gdzie znajduje się już opisane już Muzeum Fok). Trasy charakteryzują się różnym stopniem trudności – zarówno kilkukilometrowe przejścia po płytkich osadach, jak i dłuższe wyprawy na wyspy, takie jak Ameland czy Schiermonnikoog. Przy trasach na wyspy wymagana jest obecność doświadczonego przewodnika.

Wbrew pozorom to nie jest zwykły spacer – musimy iść pewnie, ostrożnie i liczyć się z tym, że to natura dyktuje warunki: pływy, prądy i grząskie fragmenty terenu potrafią być wymagające. Ale nagrodą jest poczucie uczestniczenia w zjawisku, którego nie da się znaleźć nigdzie indziej.

Warto zwrócić uwagę na Lauwersoog – mały, ale bardzo charakterystyczny port rybacki i turystyczny. Właśnie stąd możemy ruszyć w rejs na wyspy, wypłynąć łodzią na obserwacje fok albo po prostu zjeść coś prosto z kutra. W tym miejscu rozpoczyna się także Park Narodowy Lauwersmeer – teren, który kiedyś był zatoką, a po odcięciu od morza zamienił się w ogromne jezioro i unikatowy ekosystem. Znajdują się tutaj ścieżki spacerowe, punkty obserwacji ptaków i ogromne plaże.

Oprócz wielkich połaci dna morskiego, w okolicach Groningen warto zwrócić uwagę na wioski i osady, które żyją w rytmie Waddenzee. Zoutkamp ze swoimi kolorowymi domkami rybackimi, Termunterzijl z małym portem czy Noordpolderzijl, gdzie znajduje się najmniejszy port morski Holandii – każde z tych miejsc ma swój specyficzny charakter i historię związaną z walką o ląd oraz życie przy zmiennych wodach.

Zachód słońca podczas odpływu