Nuuk na własne oczy – jak wygląda życie w arktycznej metropolii?

Stare Miasto 

Zwiedzanie Nuuk polecam rozpocząć od miejsca, które doskonale oddaje ducha miasta i jego historię – Kolonihavnen, czyli Starego Miasta. 

Kolonihavnen to niewielka dzielnica położona tuż przy fiordzie, która w XVIII wieku była centrum kolonialnego osadnictwa Duńczyków I do dziś zachowała swój pierwotny charakter. Drewniane domki z dwuspadowymi dachami, pomalowane na intensywne kolory (czerwień, żółć, błękit) tworzą malowniczy bardzo krajobraz.

W centrum dzielnicy znajduje się pomnik Hansa Egede – norweskiego misjonarza, który w 1728 roku założył tu pierwszą europejską osadę. Jego figura patrzy w stronę wód fiordu, jakby wciąż czuwał nad losem miasta. Tuż obok znajduje się jeden z najważniejszych zabytków Nuuk – dom Hansa Egede, najstarszy budynek w całej Grenlandii. Zbudowany w 1721 roku, przetrwał trzy stulecia i dziś pełni funkcję rezydencji biskupa. Z zewnątrz wygląda niemal tak samo jak w XVIII wieku – skromna drewniana konstrukcja z bielonymi oknami i niskim dachem to świadectwo architektury epoki i umiejętności adaptacyjnych pierwszych osadników.

Kolonihavnen nie jest dużą dzielnicą, ale jej znaczenie trudno przecenić. Przypomina ona o spotkaniu dwóch światów (inuickiego i europejskiego) oraz o ich współistnieniu przez kolejne stulecia. 

Uniwersytet w Nuuk

Katedra Zbawiciela (Annaassisitta Oqaluffia)

Świątynia przyciąga uwagę już z daleka dzięki swojej czerwonej fasadzie i białej wieżyczce, zakończonej prostym krzyżem. Wzniesiona została w 1849 roku z drewna – materiału, który w Grenlandii musiał być importowany. Jej architektura nawiązuje do duńskiego stylu protestanckiego – jest prosta, funkcjonalna, pozbawiona zbędnych ozdób, ale przez to idealnie wpisuje się w surowy arktyczny krajobraz.

Wnętrze jest klimatyczne – dominują w nim naturalne kolory drewna, delikatne światło przenikające przez niewielkie okna i subtelne elementy dekoracyjne. W centrum znajduje się ołtarz z białym krzyżem, nad którym wiszą obrazy o tematyce religijnej, w tym przedstawienia Chrystusa i sceny z Ewangelii. 

Choć dziś katedra nie pełni już funkcji siedziby biskupa (który rezyduje w pobliskim Domu Hansa Egede), nadal pozostaje głównym kościołem luterańskim w Nuuk. Annaassisitta Oqaluffia stanowi także ważny symbol tożsamości – zarówno religijnej, jak i kulturowej. Jej obecność przypomina o długiej historii chrystianizacji Grenlandii, rozpoczętej przez Hansa Egede w XVIII wieku, a także o dążeniu lokalnej społeczności do zachowania własnej duchowości i języka w ramach kościoła luterańskiego

Katedra Zbawiciela

Hans Egedes Hus

Po zwiedzeniu katedry, Dom Hansa Egede stanowi naturalne dopełnienie wycieczki. Choć budynek może wyglądać jak typowy domek z norweskiej prowincji, to jego historia sięga aż 1728 roku, czyniąc go jednym z najstarszych budynków na całej Grenlandii. W epoce, gdy większość Inuitów mieszkała w namiotach lub ziemiankach, ten dom był symbolem nowego porządku – początkiem kolonialnej obecności Danii w Arktyce.

Hans Egede, duńsko-norweski misjonarz i kupiec, przybył na Grenlandię kilka lat wcześniej, w 1721 roku, z zamiarem „odzyskania” potomków dawnych nordyckich osadników i wprowadzenia chrześcijaństwa wśród rdzennych mieszkańców. Osiedlił się w rejonie dzisiejszego Nuuk (wtedy znanego jeszcze pod nazwą Godthåb) i rozpoczął swoją działalność misyjną. Egede to postać kontrowersyjna: z jednej strony czczony jako „Apostoł Grenlandii”, z drugiej – krytykowany za narzucanie europejskiej kultury i religii ludności Inuitów. Jednak niezależnie od ocen jego działalności, nie sposób pominąć jego wpływu na losy wyspy.

Sam dom Hansa Egede, choć nosi jego imię, nie był przez niego zamieszkany przez długi czas. Pełnił funkcję oficjalnej rezydencji, a później także budynku administracyjnego. Z czasem, kiedy Nuuk stało się głównym ośrodkiem władzy kolonialnej, dom zyskał status zabytku. Dziś funkcjonuje jako muzeum i zabytek wpisany w krajobraz miasta. Dostęp zależy od pory roku i harmonogramu lokalnych instytucji – polecam więc to sprawdzić przed wizytą.

W środku domu znajduje się kilka niewielkich pomieszczeń urządzonych na wzór dawnych wnętrz kolonialnych. Znajdują się tu proste meble – drewniane stoły, krzesła, ławy, a także szafki i łóżka przykryte ręcznie tkanymi tkaninami. Pomieszczenia są niskie i przytulne, a całość utrzymana jest w surowym, nordyckim stylu. Uwagę zwracają przedmioty codziennego użytku z epoki: gliniane i metalowe naczynia, świeczniki, narzędzia do pracy i gotowania, a także repliki ubrań noszonych przez osadników i misjonarzy.

Cenną częścią ekspozycji są także stare księgi – fragmenty Biblii i modlitewniki, z których korzystano podczas nabożeństw i nauki. W jednym z pomieszczeń można zobaczyć także podstawowe wyposażenie liturgiczne – kielichy, krucyfiksy i prosty ołtarz, który służył do odprawiania mszy, zanim w pobliżu powstała katedra. Na ścianach wiszą ryciny, stare mapy Grenlandii i wizerunki Hansa Egede, przedstawiające go zarówno jako duchownego, jak i badacza i organizatora osadnictwa.

Co ciekawe, zaledwie kilkadziesiąt metrów stąd widać nowoczesne budynki rządowe, szklane biurowce i osiedla mieszkaniowe. Ten kontrast między osiemnastowiecznym domkiem, a współczesną architekturą, jest widoczny na każdym kroku w Nuuk i daje do myślenia.

Dom Hansa Egede

Muzeum Sztuki (Kunstmuseum)

Nie sposób pominąć również Nuuk Kunstmuseum, niewielkiego muzeum sztuki mieszczącego się w jednym z dawnych kolonialnych budynków Starego Miasta. To miejsce pokazuje Grenlandię widzianą oczami artystów: subtelną, wielowarstwową, pełną natury i poszukiwań.

Cechą charakterystyczną jest to, że muzeum nie oddziela sztuki od codzienności. W wielu pracach przewijają się motywy znane z życia mieszkańców Nuuk – bloki mieszkalne, kutry rybackie, fiordy, puste przestrzenie i wnętrza domów. Tutejsza sztuka jest zakorzeniona w życiu, tworzona przez ludzi, którzy są po prostu mieszkańcami Grenlandii.

Na szczególną uwagę zasługują tradycyjne rzeźby z mydlnicy (soapstone), przedstawiające zwierzęta, sceny z codziennego życia Inuitów, maski i postacie z mitologii grenlandzkiej. Choć są to często drobne, niepozorne obiekty, kryje się w nich ogromna siła narracyjna – każda rzeźba to osobna opowieść o relacji człowieka z naturą, duchami i wspólnotą.

Ponadto warto zwrócić uwagę na rysunki, grafiki, obrazy olejne oraz fotografie i instalacje współczesnych twórców. Szczególnie interesujące są prace, które podejmują temat relacji między człowiekiem a arktycznym światem – nie tylko przyrodą, ale też społecznością, pamięcią, migracją i tożsamością.

Muzeum posiada również bogaty zbiór dzieł Emilie Demant Hatt, duńskiej artystki i etnografki, która na początku XX wieku dokumentowała życie Samów i Inuitów. Jej prace stanowią ważne źródło wiedzy o kulturze, która przez dziesięciolecia była marginalizowana, a dziś zyskuje należne miejsce w przestrzeni publicznej.

Polecam też zwrócić uwagę na częste wystawy czasowe, które prezentują twórczość współczesnych grenlandzkich artystów. Wiele z nich porusza aktualne tematy – zmiany klimatyczne, poszukiwanie tożsamości, urbanizację Nuuk czy też relację młodego pokolenia z tradycją. 

Zwiedzanie muzeum warto zakończyć w niewielkiej księgarni i sklepiku z lokalnym rękodziełem, gdzie dostępne są katalogi wystaw, albumy, a także drobne przedmioty wykonane przez grenlandzkich twórców. 

Wystawa w muzeum

Narodowe Muzeum Grenlandii (Kalaallit Nunaanni Nationalmuseum)

Po intensywnym spotkaniu ze współczesną sztuką w Muzeum Sztuki, naturalnym krokiem w dalszym odkrywaniu miasta jest cofnięcie się jeszcze głębiej w czasie – do samych korzeni kultury Grenlandii.

Muzeum mieści się w kompleksie dawnych kolonialnych budynków – niskich, drewnianych, pomalowanych na biało i czerwono – położonych tuż przy fiordzie. Wewnątrz kryje się kolekcja, która pozwala zrozumieć Grenlandię jako miejsce nie tylko geograficzne, ale przede wszystkim kulturowe – złożone, wielowarstwowe, pełne historii przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

Wystawa stała prowadzi przez kilka tysięcy lat historii, rozpoczynając od najwcześniejszych kultur paleo-eskimoskich, prowadząc przez kultury Dorset i Thule, a kończąc na współczesności. Dzięki dobrej organizacji możemy poczuć, jak wyglądało życie w dawnych grenlandzkich osadach – w rytmie pór roku, w zależności od natury i w bliskiej relacji ze światem zwierząt.

Ważnym elementem kolekcji są mumie z Qilakitsoq, datowane na XV wiek. Zostały one odkryte w 1972 roku na zachodnim wybrzeżu Grenlandii i od tego czasu są jednymi z najcenniejszych zabytków arktycznej kultury inuitów. Mumie (kobiety i dzieci) zostały zachowane w doskonałym stanie dzięki naturalnemu procesowi mumifikacji. Ubrane w futrzane ubrania, z twarzami niemal nienaruszonymi przez czas, poruszają swoją obecnością bardziej niż niejeden tekst historyczny. To spotkanie z historią w jej najbardziej namacalnej formie – bardzo ludzkie, osobiste, niepokojące, ale i uczące szacunku.

Muzeum nie ogranicza się jednak tylko do zamierzchłych czasów. Znaczną część wystawy poświęcono okresowi kolonialnemu oraz współczesnej historii Grenlandii. Są tu dokumenty, fotografie, nagrania i przedmioty z XX wieku, które pokazują, jak ogromną transformację przeszła wyspa w ciągu ostatnich stu lat. Szczególnie ciekawie przedstawione są kwestie związane z językiem, edukacją oraz migracją między miastami a odległymi osadami.

W osobnych salach prezentowane są też stroje narodowe, hafty, tradycyjne maski rytualne, a także różnorodne formy rzemiosła – na przykład igły z kości czy misternie rzeźbione amulety. Szczególną uwagę przyciągają również kajaki i umiaki – łodzie używane przez Inuitów do polowań i podróży, budowane ręcznie z drewna i skóry. Obok nich można zobaczyć narzędzia myśliwskie, harpuny, uprzęże dla psów zaprzęgowych – wszystko to wciąż mocno obecne w kulturze Grenlandii.

Dla tych, którzy chcą pogłębić swoją wiedzę, muzeum oferuje również cyfrowe archiwa i multimedialne prezentacje. Dzięki wizycie tutaj możemy spojrzeć na Grenlandię nie jako na „koniec świata”, ale jako na świat sam w sobie – z własną historią, głosem i pamięcią.

Szkielet tradycyjnej łodzi grenlandzkiej

Centrum Rękodzieła Tupilak Souvenir Shop 

Spacerując uliczkami centrum Nuuk, stolicy Grenlandii, łatwo przeoczyć niepozorny budynek przy Imaneq 18. A jednak to właśnie tu kryje się jedno z najbardziej wyjątkowych miejsc, które każdy odwiedzający powinien zobaczyć – Tupilak Souvenir Shop. Jest to małe, klimatyczne centrum lokalnej sztuki i rękodzieła, zakorzenioną w grenlandzkiej kulturze, tradycji i codzienności.

Gdy przekroczymy próg sklepu, to wita nas zapach drewna, skóry i morskiej soli. Półki uginają się od ręcznie rzeźbionych figurek, wyplatanych ozdób, lokalnych tkanin i przedmiotów użytkowych. Największą uwagę przyciągają tupilaki – małe, misternie wykonane rzeźby, których historia sięga czasów dawnych szamanów Inuitów. Kiedyś były to przedmioty rytualne, a dziś są symbolem grenlandzkiego dziedzictwa kulturowego. Rzeźbione z narwalowego kła, morskiej kości lub drewna dryfującego, tupilaki przyjmują najróżniejsze formy – od realistycznych po fantastyczne, często z nutą humoru, ale też z domieszką tajemniczości.

Poza tupilakami, w Tupilak Souvenir Shop znajdziemy szeroki wybór innych rękodzieł. Lokalni artyści dostarczają tu swoje wyroby z ogromnym zaangażowaniem i pasją. Biżuteria inspirowana grenlandzkimi wzorami, ceramika zdobiona motywami zwierzęcymi, ręcznie szyte kapcie z foczej skóry czy ciepłe swetry robione na drutach z naturalnej wełny – wszystko to prezentuje się nie tylko pięknie, ale i praktycznie. To rzeczy stworzone do życia w arktycznym klimacie, zaprojektowane tak, by służyć przez długie lata.

Warto też zwrócić uwagę na ofertę ceramiki autorstwa Kristine Markussen – artystki, która potrafi w glinie zakląć surowość oraz poezję arktycznej przyrody. Jej prace, choć subtelne, opowiadają o relacji człowieka z naturą – o ciszy, rytmie i uważności. Obok możemy znaleźć wyroby tekstylne od Knitting for Olive, miękkie kapcie Glerups, produkty ze skóry od Great Greenland czy zimowe dodatki od lokalnej marki Iluliaq. Nawet zwykła kartka pocztowa staje się tutaj nośnikiem lokalnego kolorytu, a nie tylko pamiątką z podróży.

Co istotne – każdy produkt w sklepie opatrzony jest informacją o swoim pochodzeniu i materiałach, z jakich został wykonany. Sprzedawcy z Tupilak Souvenir Shop uczciwie informują o regulacjach CITES i pomagają klientom zrozumieć, które pamiątki można legalnie wywieźć, a które (choć piękne) muszą pozostać na miejscu.

Warto wspomnieć, że tuż obok sklepu znajduje się biuro podróży Tupilak Travel, z którym warto skontaktować się, planując dalszą podróż po Grenlandii. W jednym miejscu można więc zarówno kupić autentyczne pamiątki, jak i zorganizować wyprawę na lodowiec, rejs wśród gór lodowych czy wizytę w rybackiej osadzie. To wygodne, ale przede wszystkim spójne z ideą odpowiedzialnej turystyki – takiej, która nie zostawia po sobie śladu, a wnosi coś do lokalnej społeczności.

Wędrówki po górach 

Choć Nuuk to stosunkowo niewielka stolica, jej położenie geograficzne daje dostęp do jednych z najbardziej interesujących i dostępnych tras trekkingowych w całej Arktyce. Otaczające miasto góry są na wyciągnięcie ręki – dosłownie możemy zacząć wędrówkę już kilka minut od centrum. To teren dla tych, którzy szukają wysiłku fizycznego, samotności na szlaku i możliwości spojrzenia na Grenlandię z nieco innej perspektywy – tej górskiej. 

Jeśli zapytasz mieszkańców Nuuk o ich ulubioną górę do zdobycia, najczęściej usłyszysz nazwę Ukkusissat (w języku grenlandzkim), znaną także jako Store Malene. To najwyższy z łatwo dostępnych szczytów w bezpośrednim sąsiedztwie miasta, o wysokości około 772 metrów. Startując z poziomu morza, czeka cię całkiem poważne przewyższenie, dlatego nie jest to spacer dla każdego, ale osoby z przeciętną kondycją i determinacją dadzą sobie radę.

Szlak rozpoczyna się przy jeziorze Cirkus Sø, które znajduje się kilkanaście minut jazdy samochodem od centrum Nuuk. Nie ma oficjalnych tablic informacyjnych, ale wiele osób zostawia samochód przy małym parkingu w pobliżu jeziora. Początkowa część trasy wiedzie przez podmokły teren i tundrę, później szlak robi się stromy i skalisty. Oznaczenia są skromne – pomarańczowe kropki i czasem wbite drewniane słupki – więc warto iść z kimś, kto zna drogę, lub korzystać z aplikacji GPS.

Wędrówka na szczyt zajmuje od około 2,5 godziny w jedną stronę, a zejście jest nieco szybsze, choć strome partie wymagają ostrożności. Lokalne anegdoty mówią o turystach, którzy zjeżdżają na workach foliowych, gdy zbocze jest śliskie – zabawne, ale ryzykowne. Latem warunki są dobre, choć nawet wtedy pogoda może się gwałtownie zmieniać. Zimą lub późną jesienią szlak bywa nieprzejezdny bez raków i odpowiedniego sprzętu.

Po dotarciu na szczyt, nagrodą jest rozległa panorama na miasto, fiord Nuup Kangerlua i inne pobliskie góry. Na wierzchołku często można spotkać zbudowane przez wędrowców kamienne kopce – inuksuki, które w tradycji inuickiej służyły jako znaki drogowe.

Widok z góry Store Malene

Dla tych, którzy szukają mniej wymagającej trasy, idealnym wyborem będzie Quassussuaq, czyli Lille Malene – niższy brat Ukkusissata, o wysokości około 440 metrów. Ta góra jest znacznie częściej uczęszczana przez rodziny z dziećmi, osoby starsze czy tych, którzy po prostu chcą udać się na parogodzinną wędrówkę bez nadmiernego wysiłku.

Trasa startuje niedaleko tras narciarskich i prowadzi dobrze oznakowaną ścieżką, która wije się wzdłuż wzniesienia aż na górę. Widoki z Lille Malene są również satysfakcjonujące – szczególnie w kierunku południowym i zachodnim. 

Nieco dalej, ale wciąż w obrębie fiordu Nuuk, znajduje się szczyt Sermitsiaq o wysokości 1 200 metrów. Tą górę widać z niemal każdego miejsca w mieście – charakterystyczna sylwetka z trzema wierzchołkami jest symbolem Nuuk. Choć może kusić jako cel wędrówki, dotarcie na szczyt jest poważnym przedsięwzięciem. Trzeba najpierw dopłynąć łodzią do podnóża góry, a następnie zmierzyć się z bardzo stromym i często śliskim podejściem. Ta wyprawa jest polecana wyłącznie doświadczonym turystom górskim, najlepiej z przewodnikiem. 

Wędrówki wokół Nuuk nie wymagają specjalnych pozwoleń, ale zdecydowanie warto przygotować się odpowiednio. Pogoda w Grenlandii potrafi zmieniać się gwałtownie, nawet w środku lata. Przed wyjściem należy sprawdzić prognozę, przygotować ciepłe ubrania (warstwowo), wodoodporną odzież, jedzenie, wodę, powerbank oraz podstawową apteczkę. Większość szlaków nie jest oznakowana w standardzie europejskim, więc mapa offline i GPS to absolutna podstawa.

W górach wokół Nuuk nie ma dzikich zwierząt typu niedźwiedź polarny (są za daleko na południe), więc wyprawy są stosunkowo bezpieczne, ale zawsze należy zachować ostrożność i najlepiej nie wędrować samotnie. Jeśli planujesz dłuższą trasę, warto zostawić komuś lokalnie informację o planowanej drodze.

Góra Sermitsiaq – symbol Nuuk

Rejsy po fiordach 

Zdecydowanie jest to jedna z tych aktywności, które warto wziąć pod uwagę już na etapie planowania wyjazdu na Grenlandię. Stolica wyspy leży u wylotu Nuup Kangerlua – ogromnego systemu fiordowego, który wnika aż 160 kilometrów w głąb lądu. To miejsce, w którym spotykają się lód, góry, dzika przyroda i izolowane osady. Oferta rejsów jest zróżnicowana – od szybkich, dwugodzinnych wycieczek, po całodniowe wyprawy z postojami na lądzie i lokalnym przewodnikiem.

W mieście działa kilku sprawdzonych operatorów, oferujących rejsy różnego typu: przyrodnicze, krajoznawcze, fotograficzne, kulturalne i wieczorne. Największe i najbardziej znane firmy to Greenland Cruises, Nuuk Water Taxi, Tupilak Travel i Arctic Excursions. Wszystkie działają przez większą część roku, choć najwięcej rejsów odbywa się od maja do września.

Najkrótsze rejsy krajobrazowe trwają 2-3 godziny i odbywają się najczęściej na trasach przybrzeżnych, w pobliżu Nuuk i okolicznych wysepek. Pokłady są zadaszone i ogrzewane, a na miejscu zwykle oferowana jest kawa i herbata. Kosztują zwykle poniżej 1 000 DKK za osobę dorosłą.

Szerszą opcją są rejsy przyrodnicze i obserwacyjne, trwające 3-4 godziny. Są skierowane do osób zainteresowanych obserwacją dzikiej przyrody – ptaków (maskonury, orły), fok, jak i również wielorybów. Trasy często prowadzą w rejony, gdzie większe ssaki morskie regularnie się pojawiają, a przewodnicy mają doświadczenie w lokalizacji miejsc z dobrą widocznością. Ceny wahają się w okolicy 1 000 DDK.

Najbardziej rozbudowaną wersją są całodniowe rejsy z postojami, trwające 6-8 godzin, a czasami nawet cały dzień. Te rozbudowane wyprawy łączą rejs z eksploracją na lądzie – zazwyczaj zawierają przystanki w historycznych osadach (na przykład Kapisillit czy Qoornoq), krótkie spacery, wizyty przy wodospadach lub lodowcach. Ceny wynoszą najczęściej od 1 500 DKK do nawet 2 500 DKK.

Jest jeszcze jedna opcja – rejsy tematyczne, na przykład ukierunkowane na zorzę polarną. Trwają one około 2-4 godziny, a cena nie powinna przekroczyć 1 000 DDK.

Większość rejsów odbywa się na solidnych, zamkniętych łodziach mieszczących od 8 do 12 osób. Statki są przystosowane do lokalnych warunków klimatycznych – posiadają ogrzewane kabiny, miejsca do siedzenia, często także toaletę i przestrzeń bagażową. Ubranie się „na cebulkę” to jednak podstawa – mimo komfortu na pokładzie, wietrzne warunki i możliwość wyjścia na pokład odkryty wymagają solidnych, ciepłych warstw.

Rejsy (szczególnie te całodniowe) często się wyprzedają, nawet w tygodniu. Dlatego też rezerwacja online lub przez hotel to standard. Warto też pamiętać o okularach przeciwsłonecznych, ponieważ ód i woda odbijają światło intensywnie, zwłaszcza wczesnym latem.

W głębi fieru Nuuk

Na talerzu w Nuuk 

Podróżując po Nuuk, nie sposób nie zauważyć, że kuchnia w Grenlandii to coś zupełnie innego niż to, do czego przyzwyczaiły nas klasyczne podróże kulinarne po Europie. Tu jedzenie nie jest wyłącznie kwestią smaku – to opowieść o przetrwaniu, relacji z naturą, szacunku dla zwierząt i umiejętności wykorzystania wszystkiego, co daje Arktyka. 

Dieta Grenlandczyków przez setki lat opierała się na tym, co można było upolować lub złowić – dlatego podstawą kuchni są ryby, owoce morza, foki, renifery, woły piżmowe, a także (w bardziej północnych rejonach) mięso z niedźwiedzia polarnego czy narwala. Rolnictwo praktycznie nie istnieje (choć w ostatnich latach próbuje się uprawy szklarniowe), dlatego warzywa i zboża są dodatkiem, a nie fundamentem diety.

Kuchnia grenlandzka nie zna marnotrawstwa – tutaj „zjada się” niemal wszystko. Języki, serca, tłuszcz, skóra – każda część zwierzęcia ma swoje zastosowanie. Choć może to być wyzwaniem dla przyjezdnych, warto podejść do tego z ciekawością, niekoniecznie z zachodnimi uprzedzeniami.

Mattak to jeden z najbardziej znanych i jednocześnie najbardziej kontrowersyjnych produktów kuchni grenlandzkiej. Jest to cienko pokrojona skóra wieloryba z warstwą tłuszczu, najczęściej z narwala lub białuchy. Tradycyjnie spożywany jest na surowo, ma teksturę przypominającą kokos, ale z intensywnym, oleistym aromatem morza. Nie jest to może smak dla każdego, ale dla wielu mieszkańców to rarytas, pełen wartości odżywczych.

Z kolei Suaasat to narodowa zupa Grenlandii. Robi się ją na bazie mięsa fok, renifera, wołu piżmowego lub ptactwa (np. pardwy). Gotowana jest z cebulą, ryżem lub jęczmieniem, przyprawiona solą i liściem laurowym. To danie często pojawia się na rodzinnych spotkaniach, zwłaszcza zimą, a w Nuuk możemy je dostać w niektórych domowych kawiarniach i stołówkach, na przykład przy centrach kulturalnych.

Również wśród ryb i owoców morza nie ma miejsca na nudę. Halibut, dorsz, łosoś arktyczny, krewetki, kraby śnieżne, jeżowce, małże – wszystko jest świeże, często surowe lub lekko marynowane. Wiele restauracji w Nuuk serwuje tak zwane „talerze z fiordu” – zestawy lokalnych owoców morza, często podanych na lodzie, z ziołowymi dipami. Szczególnie ciekawą opcją jest sushi w grenlandzkim stylu, z rybami z lokalnych połowów i sezonowymi dodatkami.

Grenlandzka kuchnia potrafi też zaskakiwać. Wśród najbardziej ekstremalnych dań numer 1. zajmuje najczęściej Kiviak, danie-legenda. Pochodzi z północno-wschodniej Grenlandii, a szczególnie z obszarów zamieszkałych przez Inuitów w regionie Thule, ale jako motyw kulturowy jest znane w całym kraju. Choć w Nuuk nie jest łatwo go znaleźć w restauracjach (ze względu na złożony proces przygotowania i rygorystyczne przepisy), o kiviaku mówi się wszędzie.

Kiviak to tradycyjna potrawa składająca się z małych arktycznych ptaków – najczęściej alików (auks), które są upychane w całości, razem z piórami, dziobami i wnętrznościami, do wnętrza wypatroszonej skóry foki. Skóra jest następnie szczelnie zaszywana, obciążana kamieniami, zakopana i pozostawiana na kilka miesięcy do fermentacji – zwykle od jesieni do zimy. Naturalne procesy bakteryjne przekształcają ptaki w coś, co przypomina miękką, mazistą pastę o intensywnym zapachu i bardzo silnym smaku. Po kilku miesiącach, kiviak jest gotowy do spożycia. Jedni jedzą go na surowo, inni rozsmarowują na kawałkach suszonego chleba lub krakersów z glonów.

Dla przyjezdnych często jest to najbardziej wymagające kulinarne przeżycie w życiu. Kiviak pachnie ostro, momentami gnijąco, a jego smak to mieszanka ryb, dziczyzny, fermentowanego sera i amoniaku. Niektórym przypomina ekstremalnie dojrzałe mięso albo pleśniowe sery razy dziesięć. Inni po prostu mówią, że „trzeba to przeżyć, żeby zrozumieć”.

Grenlandzka kuchnia, szczególnie ta, którą można odkrywać w Nuuk, nie przypomina niczego, co spotkasz gdzie indziej. To kulinarna wyprawa przez wieki przetrwania i zwyczajów Inuitów.

Miasteczko Kangerlussuaq i Muzeum 

Z racji że najprawdopodobniej czeka nas tutaj przesiadka, polecam się rozejrzeć po okolicy – naprawdę warto. Mimo że większość podróżnych spędza tu tylko tyle czasu, ile trzeba na przesiadkę, warto podejść do tej przymusowej pauzy jako do okazji: zobaczyć miasteczko, które istnieje trochę przez przypadek, a trochę z konieczności – i właśnie przez to zasługuje na chwilę uwagi.

Z lotniska polecam ruszyć pieszo w kierunku centrum osady. Po drodze miniemy stare amerykańskie zabudowania, z których część nadal posiada oryginalne napisy i oznaczenia z czasów wojskowych. Polecam przyjrzeć się specyfice krajobrazu i lokalnej infrastruktury – rury grzewcze biegnące nad ziemią (aby nie roztopić wiecznej zmarzliny), ograniczona roślinność, brak drzew i drogi szutrowe. Wszystko tu podporządkowane jest warunkom klimatycznym i logistycznym. Domy są prefabrykowane i pomalowane na kontrastowe kolory, co latem nadaje osadzie nieco „zabawkowy” charakter.

A gdy już dotrzemy do centrum, to gorąco polecam odwiedzić niewielkie muzeum lokalne. Znajduje się ono w jednym z dawnych amerykańskich budynków i dokumentuje niezwykle interesującą historię tej osady.

Kangerlussuaq nie powstało jako tradycyjna grenlandzka osada rybacka, lecz jako amerykańska baza wojskowa – znana pod nazwą Bluie West Eight i założona podczas II wojny światowej. Stanowiła część strategicznego łańcucha baz lotniczych wykorzystywanych do transportu samolotów z USA do Europy oraz jako wsparcie logistyczne dla działań wojennych. Natomiast w czasach zimnej wojny baza zyskała nowe znaczenie – została włączona do amerykańskiego systemu wczesnego ostrzegania (DEW Line), mającego wykrywać ewentualne ataki rakietowe z terytorium Związku Radzieckiego. I właśnie ten fragment historii stanowi trzon ekspozycji muzealnej.

W muzeum znajdziemy archiwalne fotografie, przedstawiające życie żołnierzy, bazową infrastrukturę oraz pierwsze dni funkcjonowania osady. Są tu również mapy lotnicze, dokumenty wojskowe, części wyposażenia oraz codzienne przedmioty z czasów działalności bazy. Ciekawostką są też elementy dawnego wyposażenia radarowego i urządzeń nawigacyjnych, a także fragmenty korespondencji wojskowej z lat 40. i 50. XX wieku. Spora część tej wystawy skupia się też na pokazaniu, jak wyglądało życie w tak odizolowanym miejscu – zarówno dla amerykańskich wojskowych, jak i dla lokalnych pracowników grenlandzkich, którzy stopniowo osiedlali się w okolicy.

Ekspozycja obejmuje też przemiany społeczne i infrastrukturalne, jakie zaszły w Kangerlussuaq po opuszczeniu bazy przez wojsko amerykańskie w 1992 roku. Przedstawione są próby przekształcenia miejsca z zamkniętego kompleksu wojskowego w cywilną osadę z funkcją lotniska międzynarodowego. Ważne miejsce zajmują opowieści mieszkańców, spisane i przetłumaczone, które oddają osobisty charakter tego miejsca.

Lotnisko i Miasteczko Kangerlussuaq

Wycieczki po okolicy Kangerlussuaq

Kangerlussuaq stanowi też świetny punkt wypadowy do krótkich wycieczek terenowych na Grenlandii. Zacznijmy od wyprawy na Lodowiec Russell (Russell Glacier). Znajduje się on około 25 kilometrów od miasteczka i jest jednym z nielicznych lodowców na świecie, do którego można dotrzeć samochodem terenowym. Wysoka, lodowa ściana, która w niektórych miejscach osiąga ponad 60 metrów wysokości, robi ogromne wrażenie – zwłaszcza gdy możemy stanąć dosłownie kilkanaście metrów od jej czoła. 

W sezonie letnim łatwo usłyszeć tutaj charakterystyczne trzaski i grzmoty, gdy odłamują się kawałki lodu i spadają do doliny. Trasa do lodowca wiedzie przez malowniczą tundrę, z której rozciągają się widoki na szerokie doliny, wzgórza i przy odrobinie szczęścia na dziką faunę: piżmowoły, renifery, lisy arktyczne i sowy śnieżne. Wycieczka trwa zazwyczaj od 3 do 4 godzin, z przystankami na fotografowanie i krótki spacer w pobliżu lodowca.

Drugą, nieco dłuższą, ale absolutnie unikalną opcją, jest wyprawa do tak zwanego Punktu 660 (Point 660) – miejsca, w którym kończy się droga i zaczyna się Grenlandzki Lądolód. To jeden z najłatwiej dostępnych punktów wejścia na tę gigantyczną pokrywę lodową, która zajmuje więcej niż 80% powierzchni całej wyspy i w najgłębszych miejscach ma ponad 3 kilometry grubości! Wycieczka terenowym samochodem trwa około dwóch godzin w jedną stronę, ale warto – końcowy odcinek prowadzi przez iście księżycowy krajobraz, gdzie tundra ustępuje miejsca szaro-białym piaskom i morenom polodowcowym. Na miejscu możliwy jest też krótki spacer po powierzchni lądolodu, oczywiście pod warunkiem sprzyjających warunków pogodowych i bezpieczeństwa.  

Dla osób, które nie mają tyle czasu, ale chcą poczuć klimat bezkresnej Arktyki, dobrą opcją są krótsze, 2-3 godzinne safari tundrowe. Przewodnik zabiera grupę w głąb tundry, gdzie celem nie jest konkretny punkt geograficzny, lecz samo doświadczenie przestrzeni i dzikiej przyrody. Wyprawy te mają często charakter elastyczny – trasa dostosowywana jest do pogody, pory dnia i sezonowej aktywności zwierząt. W trakcie takiej wędrówki możemy natrafić na piżmowoły – charakterystyczne, masywne ssaki pokryte długą sierścią, które żyją dziko na tych terenach. Często widywane są też renifery, a przy odrobinie szczęścia – lisy polarne, zające arktyczne czy ptaki drapieżne. 

Kolejną, spokojniejszą propozycją jest wycieczka nad jezioro Ferguson (Lake Ferguson), położone niedaleko osady. To dobre miejsce na krótki wypad, który można zrealizować nawet samodzielnie pieszo lub z przewodnikiem, jako część dłuższego spaceru przyrodniczego. W sezonie letnim jezioro przyciąga ptaki i jest popularnym miejscem na obserwację dzikiej przyrody. 

Jesienią i zimą dużym zainteresowaniem cieszą się również nocne wycieczki w celu obserwacji zorzy polarnej. Dzięki położeniu z dala od miejskich świateł, Kangerlussuaq oferuje doskonałe warunki do podziwiania aurory borealis już od końca sierpnia. Przewodnicy zabierają uczestników w miejsca, gdzie zanieczyszczenie światłem jest zerowe, a horyzont otwiera się szeroko we wszystkich kierunkach. Wyprawy te trwają zazwyczaj 2-3 godziny i często łączone są z krótkim wprowadzeniem na temat tego, jak fotografować zorzę. Oczywiście wszystko zależy od pogody i aktywności magnetycznej, ale przy odrobinie szczęścia widoki potrafią być spektakularne.

Wszystkie wycieczki są organizowane przez lokalne biura turystyczne, najczęściej współpracujące z Hotel Kangerlussuaq i innymi punktami usługowymi w osadzie. Możemy je rezerwować na miejscu, a ceny różnią się w zależności od długości trasy i rodzaju atrakcji, ale zazwyczaj zaczynają się od około 400 DKK za krótsze wycieczki. 

Piżmowoły podczas walki!